Eindelijk: Disney maakt de jungle weer eng

Disney heeft een nieuwe versie gemaakt van The Jungle Book, zijn klassieker uit 1967. Dit keer dichter op de oorspronkelijke vertellingen van Rudyard Kipling. Laat de kleintjes maar thuis.

Mowgli (Neel Sethi) en Bagheera (met de stem van Ben Kingsley) in Disneys nieuwe versie van The Jungle Book (2016). Beeld AP / Disney

Geen betere plek om eindelijk eens The Jungle Book van Rudyard Kipling te lezen dan achter in een open jeep in een Indiaas tijgerreservaat. Je zit urenlang te wachten op vage alarmroepen van herten, apen en vogels, terwijl je hoopvol tuurt in de ochtendmist - dan kun je net zo goed thee schenken uit een thermos en die fabels uit 1894 lezen. Over mensenwelp Mowgli die ergens in deze buurt opgroeide tussen wolven en de strijd aangaat met tijger Shere Khan.

Tijger

Al na drie pagina's lezen blijkt Kipling in elk geval in één ding volkomen gelijk te hebben: de tijger domineert alles en iedereen. Zodra de reuzenkat met zijn gevlamde jas in beweging komt, raken alle dieren in rep en roer. Ze waarschuwen elkaar en laten de killer weten dat-ie gespot is. Ook de gidsen, toeristen en boswachters in het bos doen niks anders dan fluisteren over de tijger. Sinds kort mogen bezoekers ook wandelen en fietsen aan de rand van tijgerreservaten (die geen hekken hebben). Om de Mowgli in jezelf alle ruimte te gunnen.

Man! Wat zou ik graag door dat teak- en bamboebos huppelen in mijn lendedoek, samen met een zingende beer, een vaderlijke panter en een babyolifant. We eten rijpe bananen, krabben onze ruggen tegen een palmboom en dobberen lui op een junglerivier. Alleen: de werkelijkheid is anders dan een Disneytekenfilm. Wandel het Indiase bos in en alle schaduwen worden dieper, bladeren groener en je voetstappen ongewenst luidruchtig. Achter elke struik kan een tijger op de loer liggen, een maneater die je koeltjes volgt met zijn gele ogen. Op zulke momenten voel je je - meer dan anders - een haarloze aap met dunne beentjes en verwaarloosbare hoektanden.

'De jungle is geen plek voor een mens', waarschuwt de zwarte panter Bagheera in Disneys nieuwste verfilming van The Jungle Book, die morgen in première gaat. En je bent geneigd hem gelijk te geven. Na de vroegere vrolijke tekenfilm maakt Disney ditmaal van het bos een grimmig decor: exotisch, verleidelijk en levensgevaarlijk. Waar je moet rennen voor je leven en moet kiezen tussen doden of gedood worden. Wat dat betreft sluit deze laatste verfilming beter aan bij de verhalen van de Britse schrijver en dichter Rudyard Kipling (1865-1936). Die groeide op in koloniaal India en verkende de binnenlanden als jonge journalist. Als 27-jarige schreef hij een serie fabels voor een Amerikaans tijdschrift die uitmondden in The Jungle Book (1894) en The Second Jungle Book (1895).

The Jungle Book zet de standaard voor animatie

Disney combineert hart voor de eigen geschiedenis met moderne magie. The Jungle Book zet de standaard voor computeranimatie. Lees hier de filmrecensie (****).

Baloe, Mowgli en Bagheera in Disneys tekenfilm uit 1967. Beeld HH
Beeld AP / Disney
The Jungle Book in 1967.

Revisie

De meesten kennen het verhaal van Mowgli als een vrolijke dierenmusical met een sambadansende beer en een jazzy apenkoning. Ze kennen, kortom, de Disneybewerking uit 1967 die zó beroemd werd dat de originele verhalen in de vergetelheid raakten. Disney versimpelde destijds de verhaallijn, schrapte sommige dieren en alle dorpelingen en voegde marcherende bosolifanten toe. Plus een orang-oetan die noch in het boek, noch in India voorkomt. De oude Walt bepaalde elk detail en gaf de tekenfilm, die zijn laatste zou worden, een vederlichte Disney-touch mee. Zelfs de tijger overleeft diens script.

Die aanpak is kennelijk aan revisie toe. Zowel Disney als concurrent Warner Brothers hebben flink geïnvesteerd in nieuwe live-actionversies van de oude fabels. Beide studio's huurden topacteurs in. Disney maakt gebruik van de stemmen van onder anderen Scarlett Johansson, Bill Murray en Christopher Walken. Hoofdrolspeler Neel Sethi acteert als Mowgli in een studio tegenover handpoppen. Een leger computerontwerpers bracht daarna voor het computeranimatiegedeelte dieren en bos tot leven. Eén frame van de harige beer Baloe kostte vijf uur werk. Raar, hoe pratende beesten zó echt kunnen lijken. De achtervolgingen door de jungle zijn adembenemend en niet geschikt voor kinderen jonger dan 12.

Warner Brothers, die onder anderen Cate Blanchett en Christian Bale hebben gestrikt voor hun versie van The Jungle Book, maakte onlangs bekend hun versie uit te stellen tot eind 2018. Regisseur Andy Serkis verklapte vorige maand op een Brits filmgala: 'Het zal een stuk duisterder zijn. Veel dichter op het originele werk van Kipling.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Mowgli met Bagheera in de eerste Disneyverfilming van The Jungle Book, uit 1967.
Mowgli en Baloe anno 2016. Beeld AP / Disney
Mowgli en Baloe in 1967.
Beeld AP / Disney

Eng

Dan wil je toch weten: hoe eng zijn die kinderverhalen van Kipling eigenlijk? The Jungle Book biedt zeven wonderlijke vertellingen uit het Britse koloniale rijk (met dank aan - volgens het voorwoord - bagage-olifant nr. 174, een eerbiedwaardige hindoe op de Oude Rots en een anonieme passagier op postschip Empress of India). In de eerste drie verhalen speelt Mowgli een hoofdrol. Daarna volgen uiterst originele vertellingen over het jongetje Toomai dat getuige is van de mysterieuze dans van de wilde bosolifanten bij volle maan, over de dappere mangoest Rikki-Tikki-Tavi (een katachtig roofdier) die zijn adoptiefamilie redt van twee cobra's, over lastdieren in een legerkamp die opscheppen over al hun oorlogen, en over een witte zeehond in de Beringstraat die zijn soortgenoten redt van zeehondenknuppelaars.

Kipling beschrijft Mowgli als een dapper jongetje dat naakt door het bos draaft op voetzolen zo hard als koeienhoorn. Zijn armen en benen zitten vol littekens door het spelen met zijn broertjes en zussen in de wolvenroedel. Het 7-jarige ventje eet rauw vlees, is voor niemand bang en leert de dierentalen en wetten van de jungle van de strenge beer Baloe. Op advies van de zorgzame panter Bagheera steelt het wolvenkind een vuurpot en jaagt daarmee de lamme en nogal domme tijger Shere Khan weg. De geschrokken wolven verbannen Mowgli naar het mensendorp, maar onderweg wordt de mensenwelp ontvoerd door een bende apen.

Dan ontpopt Kipling zich tot geestig criticus van de zelfvoldane aapmensen. Die vinden zichzelf geweldig. Waarom? 'Omdat wij dat allemaal zeggen, dus moet het wel waar zijn!' De rest van de dieren vermijdt liever de apen - die eters van alles, die zich aan geen enkele Junglewet houden en een halve dag met een tak kunnen rondlopen om die daarna door midden te breken. Dan denk je toch dat Kipling het over zijn medemens heeft. Met hulp van de tien meter lange python Kaa bevrijden Bagheera en Baloe het wolvenkind. De heroïsche rol van Kaa komt in beide Disney-verfilmingen niet voor.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

I am two Mowglis, but the hide of Shere Khan is under my feet.
All the jungle knows that I have killed Shere Khan.
Look -- look well, O Wolves!
Ahae! My heart is heavy with the things that I do not understand.

Fragment van Mowgli's Song door Rudyard Kipling

Rudyard Kipling. Beeld Getty
Beeld AP / Disney

Grimmig

De jungle is volgens Kipling een grimmige plaats, vol klauwen, tanden en onbuigzame wetten. Plus alfamannetjes die respect eisen. Allemaal zaken waar Mowgli lak aan heeft. Hij overwint uiteindelijk alle obstakels door het slimste beest van het bos te zijn. Die rode lijn gebruiken alle scenarioschrijvers. Maar dan simpeler verteld en zonder de gedichten waarmee Kipling ieder hoofdstuk afsluit. 'All the Jungle Knows that I have killed Shere Khan. Look - look, well, O Wolves!/Ahae! My heart is heavy with the things that I do not understand.'

Je mist wel wat, als je Kipling niet leest. Niemand omschrijft de junglenacht als hij. Kipling moet als kind en later, als reporter van het soldatenleven in de Punjab, vaak hebben geluisterd naar de geluiden rond zijn veldbed: 'de klik van een bamboestengel tegen een ander, het geritsel van iets levends in het struikgewas, de kras van een half slapende vogel (...), en het vallen van water in de verte.' Dat maakt zijn verhalen geschikt voor bij een kampvuur. En dankzij hem noemen padvinders hun leider Akela, naar de alfawolf uit The Jungle Book.

In India verdwijnt de Disneyversie langzaam uit je hoofd. 'Maak je toch geen zorgen over de tijger', zegt de boswachter laconiek. 'Die pakt hooguit dorpelingen die alleen lopen.' Het gevaarlijkste dier, waarschuwt hij, is de lippenbeer. 'Het humeurigste beest van het bos.' Baloe! De sympathieke dude die in de laatste film opnieuw het liedje Bare Necessities (Wat je van beren leren kan) zingt, is helemaal niet relaxed. De slechtziende termieteneter met zijn slordige vacht, Bahlu in het hindi, valt aan zodra-ie wat raars ruikt. Kipling wist dat en maakte van Baloe een leraar met een kort lontje. Als Mowgli niet oplet tijdens diens lessen, krijgt hij klappen.

Tekst gaat verder onder de video.

Beeld AP / Disney
Beeld AP / Disney
Beeld AP / Disney

Donkere toon

De scenarioschrijvers van Disney volgden in eerste instantie de donkere toon van Kipling. Totdat Walt Disney een vrolijke familieversie eiste. Met een swingende orang-oetan die zingt: 'Now, I am the king of swingers, the jungle VIP' in I Wan'na Be like You (Ik ben net als jij). Noch in het boek, noch in India komen orang-oetans voor. In de nieuwe film zoekt Disney meer aansluiting bij het originele verhaal, maar King Louie schrappen, gaat kennelijk te ver. Koning Louie (stem: Christopher Walken) is nu een prehistorische Gigantopithecus, die verdacht veel lijkt op een hele grote orang-oetan.

In het echte India gaat het de laatste tijd beter met de tijger. Rond de reservaten laat de overheid zelfs landbouwgebied verwilderen, zodat Shere Khan weer rondsluipt rond dorpen. En soms - net als in het boek - verslindt de tijger een dorpeling 'in het zicht van de poort'. Tussen de rijstvelden staan tijgerbeeldjes die de plek markeren waar een dorpeling is verdwenen. 'De mensen hier zijn erg tolerant', verzekert de hoofdboswachter. 'En wij compenseren de familie meteen ruimhartig.'

Dus dat heeft Disney goed gezien: de jungle is weer eng.

Beeld AP / Disney
Beeld © Blue Lantern Studio/Corbis
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden