Eindelijk bewijs: Nederlands levende metal-cultuur

Terugblik: heavy metal in Nederland

Eindelijk ligt er een document dat bewijst dat het er wel degelijk was: een levendige metal -cultuur in Nederland.

De band Dark Wizard uit Overijssel.

Bij het glorieus exploderen van de popmuziek en de bijbehorende popcultuur begin jaren tachtig ontplofte er nogal wat mee. De 'big hair' kapsels van de heren in tijgerprintbroek, bijvoorbeeld. En de gitaarversterkers in oefenruimtes en slaapkamers.

Enthousiast ontvangen

Want in Groot-Brittannië - waar anders? - was de heavy metal ontvlamd, bij de bands Def Leppard, Tygers of Pan Tang, Diamond Head en een al wat ruigere speler in het slagveld: Iron Maiden. De nieuwe stroming trok door het muzieklandschap een brandend spoor van gillende vocalen, dubieuze duivelse teksten en snerpende en rap solerende gitaartjes.

In de optocht der navolgers van de 'New Wave of British Heavy Metal' liep Nederland voorop, samen met Zweden en Duitsland. De heavy metal was hier enthousiast ontvangen door in alle haast opgerichte genrebladen als het invloedrijke Aardschok en radioprogramma's als Alfred Lagarde's Betonuur en Hanneke Kappens Stampij. En dus rammelden al snel de Nederlandse heavymetalbandjes aan de hellepoort, met prachtige namen ontleend aan de fantasy-literatuur: Sword, Defender, Warwick, Savage en Aggressor.

Bandjes die kwamen, maar vooral ook weer gingen. Bandjes die het soms nét niet hadden en die halverwege de jaren tachtig het hoofd moesten buigen voor de nieuwe metalsensatie, nu overgewaaid vanuit de Verenigde Staten: de loeiagressieve en virtuoze thrashmetal van Metallica, Megadeth, Anthrax en Slayer.

Verzamelbox

De Nederlandse muziekjournalist Robert Haagsma was vanaf het prille begin van de heavy metal een verdienstelijk headbanger. Hij verslond de Aardschok, het blad waar hij later voor zou gaan schrijven, en liet de parade van Nederlandse hardrockbandjes aan zich voorbijtrekken. Ook hij zag Final Heiress, Emerald en Ear Danger opkomen en zeer tot zijn verdriet weer afdruipen. Maar de liefde voor de eerste golf aan Dutch metal zou niet slijten, al kon hij er uiteindelijk uitsluitend van getuigen in het archief. De singles, cassettes en ep'tjes had Haagsma nog wel in de platenkast staan, maar verder was eigenlijk weinig tastbaars overgebleven van dat toch mooie en onbekommerd hardrockende tijdperk: slechts een enkel bandje uit de eighties, Picture bijvoorbeeld, stond nog weleens ergens in een kroeg of provinciaals podium te scheuren.

Haagsma zette zich aan een bescheiden levenswerk: een verzamelbox met obscuur en wegkwijnend werk van Nederlandse heavy-eightiesbandjes, waarvan het overgrote deel dus al was opgeborgen in de muziekencyclopedie der grote vergetelheid. Hij trok de meest nevelige plaatjes en tapes uit zijn verzameling en liet de hardrockbands die wél de Top40 hadden bestormd, zoals Vengeance en Vandenberg, voor het gemak even links liggen. De verzameling Dutch Steel, nu op dubbel-cd en driedubbel-vinyl in de platenzaak, moest een cultbox worden en in Haagsma's eigen woorden 'een monument voor al die bandjes die deel hadden uitgemaakt van een geweldige en opwindende tijd in de Nederlandse popmuziek'.

The Vopo's

The Vopo's

Punk en metal, die genres lagen elkaar niet zo in de eighties. Punkers hielden niet van gitaarsolo's, om maar eens een fundamenteel verschil van muzikale opvatting te noemen. Zo niet bij de Zwolse band The Vopo's, uiteraard ook opgenomen in de verzameling Dutch Steel. De heren, verzameld rond zanger Marco Vettorato, voelden zich thuis op zowel punkfeestjes als de kleine metalfestivalletjes die in de jaren tachtig opkwamen. In het nummer Conquer, betrokken van de gelijknamige elpee uit 1983, is goed te horen hoe The Vopo's langzaam opschoven richting metal: een net iets hakkender riff dan in punkmuziek gebruikelijk en zelfs een jubelend gitaarduel aan het einde van het liedje. Ze durfden wel, die Vopo's.

Muziekhistorisch document

En die opwinding dreunt uit de speakers, al bij het eerste nummer van plaat één van Dutch Steel. Niet voor niets mag de band Picture de collectie aftrappen, want Picture, opgericht in 1979, zou de popgeschiedenis ingaan als de eerste echte Nederlandse heavymetalband, met bovendien een van de betere gitaristen in de gierende soleerdiscipline: Jan Bechtum. Het nummer Eternal Dark is de oefenruimte en huiskamerstudio ruimschoots ontgroeid: de productie is alleszins redelijk en tamelijk professioneel, zeker in het rondzingende gitaargeluid en het meerstemmige refreintje.

Zo netjes en verzorgd musiceert lang niet iedere deelnemer aan Dutch Steel. Een bandje als Exciter klinkt behoorlijk rammelend en in een nummer als All Night In Red Light zijn sporen te vinden van die muzikale beweging die de heavy metal was voorgegaan: de punk.

Dankzij dat soort waarnemingen kan Dutch Steel gerust een voornaam muziekhistorisch document worden genoemd. We horen een zoekende muziekvorm in het prilste stadium en dus eigenlijk grassroots Dutch metal; het instrumentale gezwoeg op de gitaarpartijen, het kopiistenspel als de vocalen van Bruce Dickinson van Iron Maiden maar weer worden nagedaan, of de typerende unisono gitaarstukken van die band.

Jewel/Sword

Sword/Jewel

De Nederlandse metal was gezegend met een paar échte muzikanten, zoals Arjen Lucassen van Vengeance en Adje Vandenberg, die het schopte tot gitarist van Whitesnake. Maar er was nog een gitaartovenaar, die de vingers in topsnelheid over de gitaarhals liet flitsen: Henky Backer van de band Sword, later wegens naamsverwarring (er waren nogal wat bandjes met die naam) omgedoopt in Jewel. Backer was klassiek geschoold en scheurde graag Beethoven op de elektrische gitaar. Een gevoelige jongen, die in de kleedkamer na een concert kon janken als het geluid van zijn gitaar niet goed was afgesteld. Van Jewel werd veel verwacht, maar de mooie platendeal bleef uit. Backer is nog steeds actief als gitaarwonder, zie henkybacker.com.

Punk

Sommige bands, zoals Frankenstein, staan duidelijk hoorbaar nog met één been in de seventieshardrock van Deep Purple en Black Sabbath, maar pogen in liedjes als Jesus toch ook iets van de agressie van de nieuwe en hippe thrashmetal te stoppen - met niet helemaal bevredigend resultaat.

Het is de tragiek van Dutch Steel. Bij de meeste bandjes hoor je dat de punk en do-it-yourself-mentaliteit nog overheersen en met die instelling konden de Nederlandse metalheads nu eenmaal niet op tegen het geweld en de instrumentale krachtpatserij van de thrashmetal. De pogingen aansluiting te vinden bij die nieuwe en wereldveroverende metal zijn niet meer dan dat: pogingen. Ze lopen vast in goede bedoelingen en vingers die met elkaar in de knoop raken op de gitaarhals.

Treffend is de afsluiter van Dutch Steel: de band Aggressor, met het lied Profession of Violence. Een uitermate stroeve exercitie, beroerd gezongen, nog brakker gespeeld. Al zouden leden van Aggressor later nog goed terechtkomen, bijvoorbeeld in de zeer succesvolle Nederlandse deathmetalband Gorefest, in deze vertolking op Dutch Steel lijken ze het zelf ook te beseffen: hou maar op jongens, het gaat hem niet worden zo, het is mooi geweest. Van de enige uitgebrachte cassette zou Aggressor in totaal driehonderd exemplaren verkopen en de band gaf er al in 1983 de brui aan.

Het maakt de verzameling Dutch Steel er wel zo compact op: geboorte en ondergang van de Nederlandse heavy metal in 34 tracks, waarvan je soms vrolijk, maar toch ook wat verdrietig kunt worden. Want zo fris en luchthartig als nu verzameld op Dutch Steel zou Nederland nooit meer schreeuw- en gilzingen.

Dutch Steel, verzameld door Robert Haagsma, dubbel-cd of driedubbel vinyl met boekje. Tonefloat Records/ Bertus.

Highway Chile.

Highway Chile

Weer zo'n Nederlandse metalband die een gouden toekomst tegemoet leek te gaan, maar het net niet haalde. Het Rotterdamse Highway Chile, uiteraard vernoemd naar het protometallied van Jimi Hendrix, kon echt wat, zo is te horen in het nummer Fever op Dutch Steel: een volwassen en internationaal gitaargeluid, prima zang, een lekker en zelfs bijna commercieel refrein. De wereld lag open voor Highway Chile, zeker na optredens met bands als Def Leppard en Whitesnake en de debuutplaat Storybook Heroes uit 1983. Maar het ging rommelen in de bezetting, je zult het altijd zien. Eind jaren tachtig was Highway Chile niet meer dan een herinnering aan een band die het hád kunnen maken. De band is tegenwoordig weer actief, maar speelt vooral in het kroegcircuit, zoals café De Fles in Spijkenisse.

Eigen podia

De begin jaren tachtig opkomende metalbeweging was een zegen voor het alternatieve clubcircuit in Nederland.De bandjes deden niets liever dan overal spelen en doorliepen alle het traject van slaapkamer richting garage, oefenruimte, jongerencentrum, café en echt podium, waar de bandjes als Picture en Sword van harte welkom waren. Maar 'echte podia' waren er natuurlijk nooit genoeg. In Rotterdam werd in 1980 een podium opgericht voor harde en alternatieve muziek: Baroeg. Het maakte snel naam als metaltent, ook al programmeerde de club net zo gemakkelijk punkbands en new wave. Baroeg bestaat nog altijd, op Zuid in Lombardijen, en noemt zichzelf tegenwoordig bij voorkeur 'subcultureel podium'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.