Eigentijdse remixen van kerkorgelmuziek in Oude Kerk

Een stelletje ligt innig verstrengeld op twee grote kussens op de stenen vloer van de Oude Kerk in Amsterdam. Uit het kleine orgel in de dwarsbeuk zweeft zachtjes een ijle melodie door de verstilde ruimte....

Ook elders liggen mensen op kussen en loungebanken – zelfs in de houten kerkbanken wordt gehangen, veelal met de ogen dicht. Hoewel niet religieus van aard, stemt de muziek van kerkorgels de mens blijkbaar nog steeds tot bezinning, zelfs op een zaterdagnacht in de loungekussens.

Een moment van bezinning. Het was een passende afsluiting van het Holland Festival afgelopen zaterdagnacht. Alleen al daarom was het een gelukkige keuze om het Britse platenlabel Touch in de Oude Kerk een eigentijds programma met orgelmuziek samen te laten stellen.

De keizer der instrumenten – zo noemt labelbaas Mike Harding het kerkorgel. Een stelling waarop weinig valt af te dingen. Geen instrument heeft het afgelopen millennium het gemoed van luisteraars zo beïnvloed – van devote introspectie tot jubelende extase, en nog talloze variaties van religieuze vervoering.

Jammer alleen dat de afgelopen eeuwen de muzikale grenzen van het instrument maar zelden zijn getest. En dus ziet Harding dat als zijn doel, met als middel elektronische experimenten.

Drie jaar geleden bracht zijn innovatieve label Spire uit, een album met kerkorgelmuziek en elektronische experimenten van producers als Biosphere, Fennesz en Philip Jeck. Dat het programma in de Oude Kerk zaterdagnacht dezelfde naam droeg gaf al aan wat verwacht kon worden: eigentijdse remixen van het kerkorgel.

Een groter contrast dan tussen de wereld van het kerkorgel en die van de elektronica, is haast niet denkbaar. En niet alleen omdat het kerkorgel een van de oudste instrumenten van de westerse beschaving is, en de laptop de jongste. Het is ook een botsing van muziekculturen; de aardse tonen van het instrument dat zelf met zijn grootse voorkomen al niets anders wil dan imponeren, versus een onooglijke digitale doos die elke gewenste toon kan voortbrengen.

Geen beter decor voor zo’n clash dan de Oude Kerk in Amsterdam. Hier immers verkende zo’n kleine vierhonderd jaar geleden het orgelvirtuoos Jan Pieterszoon Sweelinck componerend en improviserend ook al eens de grenzen van dit instrument.

Wat het publiek zaterdag kreeg voorgeschoteld was een avond vol contrasten. De openingsact was een abstracte soundscape van Touch-producer Fennesz. De nerveuze ambient vol scherpe tonen kreeg onverwachte dynamiek, omdat het bij rondwandelen voortdurend van klank verschoot door de onnavolgbare akoestiek van de Oude Kerk.

De daar op volgende recital van klassieke orgelmuziek op een kabinet noopte juist tot intimiteit in het koor van de kerk.

Overweldigend was het concert van de de klassieke organist Charles Matthews op het Grote Orgel. Zo hard liet hij de lucht door de pijpen gieren, dat het leek alsof hij er eigenhandig het hellevuur mee wilde opporren. Af en toe leek leek het wel alsof het orgel slechts een façade was voor een reusachtige luidspreker die samples van scheepshoornen en parende walvissen uitstootte. Maar door op onverwachte momenten religieusgetinte melodieën door zijn avontuurlijke improvisaties te rijgen, hield Matthews zijn publiek toch met beide benen op de gewijde aarde te houden.

Maar de registers gingen pas echt open toen het kerkorgel werd gedegradeerd tot figurant bij de performance van Philip Jeck. Met behulp van twee antieke kofferdraaitafels, diverse effectapparatuur en een mengpaneel maakte de Britse producer een wonderlijke mix van de delicate fluittonen die het orgel piepte en siste van vinyl en industriële elektronische vol sonore basvibraties. Voor één moment leek het alsof hemel en hel samensmolten in de Oude Kerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden