'Eigenlijk waren we het gewoon zat om R.E.M. te zijn'

De Amerikaanse band R.E.M. bestaat al vijf jaar niet meer. Nu is er een luxe heruitgave van hun succesvolste album: Out of Time. De Volkskrant sprak Michael Stipe en Mike Mills.

R.E.M. is op perstournee om te praten over de 'deluxe' heruitgaven van Out of Time (1991). Beeld
R.E.M. is op perstournee om te praten over de 'deluxe' heruitgaven van Out of Time (1991).Beeld

De vraag stellen is niet verboden. Michael Stipe (56) en Mike Mills (57) zullen hem beleefd beantwoorden, maar de man van het platenlabel vertelt voor het gesprek maar alvast wat hun antwoord zal zijn: nee, R.E.M. (1980-2011) gaat niet op reünietournee.

Dan hebben we die maar alvast gehad.

Toch zijn ze, voor het eerst sinds het uiteenvallen van de band in september 2011, weer als R.E.M. aanspreekbaar. Ze zijn op perstournee om te praten over de 'deluxe' heruitgaven van Out of Time (1991), het album dat op de golven van de wereldhit Losing My Religion, een kwarteeuw geleden, een miljoenensucces werd en van R.E.M. een van de grootste rockbands van de jaren negentig maakte.

'Net op het moment dat we zelf dachten dat we als alternatief bandje uit Athens, Georgia, niet hoger meer konden', zegt Mills.

Ze hadden er al ruim tien jaar op zitten, zanger Stipe, bassist Mills, gitarist Peter Buck en drummer Bill Berry. Album, tournee, album, tournee, non-stop en met steeds iets meer succes, maar met Green (1988) leek de piek bereikt: een hit (Stand), platina in de VS en een tournee die R.E.M. als slotact naar grote Europese festivals als Pinkpop bracht.

'We waren kapot', zegt Stipe. 'De Green-tournee was slopend. We waren het reizen zat. We waren elkaar zat. Eigenlijk waren we het gewoon zat om R.E.M. te zijn.'

Out of Time

Van R.E.M.'s succesalbum Out of Time (1991) zijn drie verschillende jubileumedities verschenen: een doosje met twee cd's (het originele, geremasterde album en een cd met demo's, B-kantjes en outtakes), een box-set die een derde cd met meer demo's bevat, plus een blu-ray met videoclips, studiobeelden en het enige concert uit die periode.

Er is ook een vinyleditie: het originele album plus demo's als driedubbel-lp.

Ze namen vrijaf, om daarna te beginnen aan een album waarop alles anders moest. 'We hadden één regel', zegt Stipe. 'Als een song te veel klonk als R.E.M. ging hij de prullenbak in. We wilden onszelf niet herhalen. Het was een creatief omslagmoment: een cruciale transformatie voor de band.'

Het leverde een collectie liedjes op die goeddeels akoestisch getoonzet was, een beetje folky, maar dat was dan ook het enige dat de songs gemeen hadden. Out of Time werd een lappendeken, een album zó divers dat het volgens Mills 'eigenlijk helemaal geen album was': van het springerig blije Shiny Happy People tot het serene, sombere Low - en van alles er tussenin.

De variant met twee cd's. Beeld
De variant met twee cd's.Beeld

Het was vooral producer Scott Litt die er een geheel van smeedde, zegt Mills, die voor het eerst in twee nummers leadzanger werd: het lieflijke Near Wild Heaven en de ferme rocker Texarkana. 'Dat had ik nooit eerder in mijn hoofd gehaald', zegt hij. 'Het zegt iets over de sfeer van toen. We waren ontspannen. We schreven op een nieuwe manier, bespeelden instrumenten die we nooit hadden aangeraakt, maar we hadden wel zelfvertrouwen: we wisten onderhand dat we goed waren.'

Die ontspannen sfeer had alles te maken met een beslissing die R.E.M. al genomen had vóór het eerste liedje uit de pen vloeide: de groep zou voor het eerst níét op tournee gaan - en bleef bij dat besluit toen het ongelofelijke gebeurde.

De bandleden vonden Losing My Religion best een pakkende song. 'Maar een wereldhit?', zegt Mills, terwijl zijn gezicht de verbazing van 1991 reproduceert. 'Een wereldhit met een mandoline...?'

Stipe: 'We besloten met ons platenlabel dat we niet meteen de meest hitgevoelige song moesten uitbrengen. Laten we déze maar naar de radio sturen. Dat was Losing My Religion.'

De band had de 'kunstacademiejongen' Tarsem Singh een videoclip laten maken waarover Stipe ongeveer hetzelfde gevoel had als over het liedje: 'Mooi, maar te arty om echt mee te scoren. Ik was geïnspireerd door de foto's van de Tsjechische revolutie van Josef Koudelka. Niet een heel commercieel idee, dacht ik.'

R.E.M. had echter buiten de macht van MTV gerekend, die de video eindeloos vertoonde, in dat ongelooflijke popjaar waarin ook voorheen 'alternatieve' bands als Red Hot Chili Peppers, Metallica en Nirvana de hitlijsten zouden bestormen op een wijze die tot dan toe ondenkbaar was geweest. Nederland was overigens een van de weinige landen waar Losing My Religion nummer één werd. Moest R.E.M. niet alsnog op tournee om de zomerhit te verzilveren?

R.E.M. in de Tivoli in 2003. Beeld anp
R.E.M. in de Tivoli in 2003.Beeld anp

'Nee,' zegt Mills. 'Het is ons gevraagd, maar we wisten dat we dan de band de nek om zouden draaien. Dat denk ik nog steeds en na Automatic for the People (1992) besloten we het opnieuw. We hebben Losing My Religion in later jaren nog vaak genoeg live gespeeld. En nooit met tegenzin.'

Kort daarna brak Nirvana door. Een jonge band, die het solide thuisfront ontbeerde waarop de begindertigers van R.E.M. juist wel konden terugvallen. Kurt Cobain en zijn geliefde Courtney Love werden in die periode de buren van R.E.M.-gitarist Peter Buck. Michael Stipe werd peetvader van hun dochtertje Frances Bean. Ze zagen van dichtbij hoe het met Nirvana en de Cobains fout ging.

Hoe zou het R.E.M. zijn vergaan als het succes van 1991 de band was 'overkomen' als begintwintigers, en niet als begindertigers?

'Daar moesten we maar niet over nadenken', zegt Mills.

Stipe: 'Dit meen ik serieus: dan was ik nu dood geweest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden