Eerwraak en overtuigingskracht

Een van de twistpunten die Verlichtingsfundamentalisten en naïvisten elkaar bijna letterlijk naar het leven doet staan, is het probleem van de eerwraak....

De ‘fundi’s’ vinden eerwraak verfoeilijk, omdat het een permanente aanslag vormt op de rechten van vrouwen. Ze zijn van mening dat de gewoonte niet mag worden getolereerd, zeker niet in het Westen – in Nederland. De methode om dit doel te bereiken is, denken ze, het aan de kaak stellen van eerwraak én van culturen die dit toelaten. Van moslims en andere niet-westerse allochtonen moet worden geëist dat ze ‘onze’ kernwaarden onderschrijven. Eerwraak moet zwaar worden bestraft, bijvoorbeeld door familieleden van de dader als medeplichtigen te behandelen en bij moord het motief ‘eerwaak’ als grond voor strafverzwaring te beschouwen. Heel anders is de houding tegenover eerwraak van de naïvisten of cultuurrelativisten. Natuurlijk zijn ze er niet vóór, wie wel? Maar het gaat in hun ogen nu eenmaal om diep verankerde culturele gebruiken, die hopelijk mettertijd wel zullen slijten. We moeten beseffen dat men er in Staphorst en rond de Veluwezoom ook lang afwijkende normen op na heeft gehouden. Misschien kan er meer worden gedaan aan het beschermen van bedreigde vrouwen via opvanghuizen en zelfstandige verblijftitels.

Als iemand mij met het pistool op de borst zou dwingen om te kiezen tussen deze twee denkrichtingen, zou ik het er verdomde moeilijk mee hebben. De superieure zelfgenoegzaamheid en polariserende aanpak van de fundi’s staat me tegen, maar dat geldt ook voor de laksheid en onderschatting van de ernst van het probleem bij de naïvisten. Gelukkig hoef ik die keuze niet te maken, weet ik, sinds ik verleden week twee Koerdische jonge vrouwen, Seren Dalkiran en Yeter Akin, tegen eerwraak in actie heb gezien in een documentaire van Frans Bromet. De film was schokkend, omdat eruit naar voren kwam hoe ingrijpend alleen al de latente dreiging van eerwraak kan zijn. Dat bleek bijvoorbeeld uit een gesprek van Seren en Yeter met een meisje in Koerdistan dat dolgraag een opleiding wilde volgen, maar het huis niet uit durfde, omdat het van haar familie niet mocht en ze bang was voor wraak.

De documentaire is in feite een film over een film. Dalkiran en Akin hebben een film gemaakt over eerwraak in Koerdistan en zijn die in Nederland op scholen en in buurthuizen gaan vertonen. Bromet volgt de twee vrouwen bij het presenteren van hun film en registreert de reacties. Ook die zijn soms behoorlijk schokkend, zoals bij een jongen die ijskoud zegt: ‘Het gaat maar om een meisje. Jongens hebben meer rechten.’

De film laat overtuigend zien dat eerwraak helaas meer behelst dan een paar uit de hand gelopen incidenten. Het wordt pijnlijk duidelijk dat het idee dat de eer van de familie moet worden verdedigd ook in Nederland onder grote groepen leeft. Heel wat meisjes worden ook hier in hun ontwikkeling geremd door de angst iets te doen wat die eer kan aantasten, met alle mogelijke gevolgen.

Wat de documentaire pas echt bijzonder maakt, is de passie en de overtuigingskracht van de twee vrouwen, Seren en Yeter. Tegenover de naargeestige ondergeschiktheid van vrouwen, die mede door eerwraak in stand wordt gehouden, stellen ze met evenveel vuur als vanzelfsprekendheid het recht van elk vrouwelijk individu om haar eigen leven en toekomst te bepalen. Seren Dalkiran is in een liberaal gezin opgegroeid en heeft de harde strijd voor zelfbeschikking niet thuis hoeven voeren, Yeter wel. Beide geloven in de kracht van hun argumenten en dat werkt aanstekelijk, niet alleen voor de televisiekijker, ook voor het publiek waarop ze zich richten.

Een mooi moment in de film is de scene waar een jongen stoere taal uitslaat over eerwraak en tot zijn verbazing merkt dat de bijval van z’n vrienden, waarop hij rekende, uitblijft. Ontroerend is de vader van Yeter – oorspronkelijk een orthodoxe, strenge man – als hij na een lichte aarzeling zegt dat hij tegen eerwraak is en trots is op zijn dochter. Lieve Seren en Yeter, ga alsjeblieft zo door! Zoals Henriëtte Roland Holst al zei: De zachte krachten zullen winnen op ’t eind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden