Eerste hulp bij wetenschap

Met wetenschap op televisie gaat het heel behoorlijk. Maar het publiek is beperkt en de massamedia weten zich er geen raad mee....

NA enkele oorverdovende salvo's met het nieuwe Cheetah-geschut van de landmacht klautert presentator Jan Douwe Kroeske, sinds kort RTL 5, uit de geschutspositie en klampt wat verdwaasd zijn commandant aan. Wat een sensatie! En dat het geweld pas een fractie van een seconde later losbarst als je de trekker overhaalt! Geweldig!

Met ingang van vorige week is de boomlange Kroeske terug op de buis met, zoals RTL het noemt, 'een programma over de nieuwste trends in sport, lifestyle, wetenschap en techniek'. Weetjes en gadgets flitsen in Jan Douwe op zoek... over het scherm, doorsneden met een spectaculaire reportage waar Kroeske bij Jules Unlimited van de VARA ook al dol op was.

De jongensachtige presentator zweet televisiegeniek peentjes en lijkt verder vooral op zoek naar veel superlatieven: de snelste treinen, de grootste kopermijn, de hoogste kunst-skibaan. Hoe, wat, waarom, het komt allemaal zelden aan bod.

En die pretentie is er ook helemaal niet, zegt RTL-voorlichter John Lukken. 'Wetenschap is geen speciaal item, we vonden dit gewoon een aardig format. Als het aanslaat, komt er meer van. En anders niet. Zo werkt een commercieel bedrijf.'

Vooral academici mogen graag somberen over aanbod en niveau van wetenschapstelevisie op de Nederlandse buis. De BBC doet het haast per definitie beter en vaker en gevarieerder. En voorts is er met goed fatsoen eigenlijk alleen wekelijks VPRO's Noorderlicht en dagelijks Het Klokhuis van NPS voor de kleintjes. En nu dan Wim Kayser. Teleac is wat te encyclopedisch. RVU is voor de scholier in ons. Waku Waku voor de kleintjes. Natuurprogramma's zijn christelijk. En Kroeske te lawaaiig.

Gemeten naar aanbod en diversiteit is de Nederlandse televisie echter helemaal niet zo slecht bedeeld, vindt hoofd voorlichting Hein Meijers van de Nederlandse onderzoeksfinancier NWO in Den Haag. 'Mijn indruk is dat er heel wat aardige programma's en documentaires te zien zijn, vooral als je bedenkt dat wetenschap meer dan natuurkunde en scheikunde is. Hooguit liggen de accenten anders dan je ze graag zou hebben. Maar dat vind ik niet zo'n probleem. Wie wil, komt aan zijn trekken. En kan ook naar de BBC of de ZDF.'

Wat niet wil zeggen dat in het Nederlandse medialandschap alles op rolletjes loopt voor de aanbieder van wetenschappelijke informatie. Meijers: 'Het lastigste punt is dat de nieuwsmedia eigenlijk geen wetenschapsredacteuren in huis hebben. Dat leidt tot veel onbegrip als je eens iets hebt dat werkelijk de moeite waard is. Kennelijk is het niet interessant om in te investeren.'

Op zich is dat geen nieuws. Jaren geleden liet de toenmalig rector-magnificus van de Leidse universiteit, prof. Lammert Leertouwer, destijds ook lid van de Omroepraad, zich een gouden aforisme ontvallen. 'Op televisie', zei hij in een column, 'komen vier vormen van verbeelding aan bod: religie, kunst, wetenschap en seks. En alleen de wetenschap heeft binnen de media niets en niemand die haar belangen behartigt.'

Leertouwers verzuchting stond kort geleden als motto in een rapport van de Stichting WeTen in Utrecht over de Nederlandse wetenschapstelevisie. WeTen, gefinancierd door de ministeries van Onderwijs en van Economische Zaken, bevordert de publieke belangstelling voor wetenschap in Nederland. Maar constateert intussen weldat er in de massamedia, vooral bij de tv, nauwelijks een infrastructuur is waarlangs wetenschappelijke informatie de kijker of luisteraar kan bereiken.

Samensteller Martijn Jordans: 'Vooral de structurele begeleiding en invulling van wetenschappelijke- of kennisonderwerpen zijn een probleem. Alles gebeurt ad hoc, door generalisten. Vaak niet eens slecht, maar beter en gebalanceerder kan zeker.'

Het rapport van WeTen is nadrukkelijk een ongevraagd advies aan minister Hermans van Onderwijs, die beloofd heeft nog voor de zomer met een notitie te komen over, zoals het in het jargon heet, WTC, wetenschaps- en techniekcommunicatie. Die notitie wordt vooral een antwoord op het verwijt van de commissie-Galjaard aan de minister dat hij de stichting WeTen zonder veel visie geld verstrekt.

In haar recente rapport haalt WeTen niet per ongeluk een idee aan waarmee eindredacteur Rob van Hattem van het wetenschapsprogramma Noorderlicht van de VPRO al langer door Hilversum lobbyt.

Van Hattem stelt voor om voor de bespelers van Nederland 3 een aparte wetenschapsredactie te vormen. Die moet als een facilitair bedrijf wetenschappelijk nieuws selecteren, voorbehandelen en eventueel produceren.

WeTen maakte zelfs al een rekensommetje. Om te beginnen zou een team van vier ervaren wetenschapsredacteuren als een soort vliegende brigade het derde net kunnen bedienen, en desgewenst ook regionale zenders. Waarbij er zorgvuldig voor moet worden gewaakt dat de programmamaker uiteindelijk zijn gang kan gaan. Kosten: 160 duizend gulden per jaar.

Een aardige investering voor bijvoorbeeld NWO? Een centrale wetenschapsredactie zou in elk geval één zorgenkind van NWO-voorlichter Meijers wegnemen: de overkill aan Angelsaksische wetenschap in de vaderlandse media. 'Om de haverklap duiken er Amerikaanse onderwerpen op met Amerikaanse beelden en Amerikaanse uitleg, terwijl we om de hoek nagenoeg hetzelfde doen. Niemand die dat nu weet, er is geen toetssteen. Zoiets doet weleens pijn, ja.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden