BoekrecensieKnecht, alleen

Eerlijk, onderzoekend en kritisch beschrijft Gerbrand Bakker zijn depressie ★★★★☆

Eerlijk, onderzoekend en kritisch schrijft Gerbrand Bakker over zijn depressie. Met Knecht, alleen laat de schrijver zien hoe goed het egodocument hem ligt.  

null Beeld De Arbeiderspers
Beeld De Arbeiderspers

Hij is als kind niet misbruikt en niet verwaarloosd. Amper geslagen. Een redelijk onbezorgde jeugd: veel buiten, veel dieren, hij mocht doen wat hij wilde. ‘Het was goed’, aldus Gerbrand Bakker (1962) in Knecht, alleen, zijn tweede Privé-domein, waarin hij zich afvraagt waar dan toch zijn depressie vandaan komt. Want ook in zijn latere leven zijn er geen opzienbarend vreselijke dingen gebeurd.

Nou ja, de hond, die ging wél dood. Jasper, weet u nog wel, uit voorganger Jasper en zijn knecht. De knecht was Bakker zelf, die talloze uren achter zijn moeilijke hond aan jakkerde en almaar diens plasjes in huis opdweilde. En nu is de knecht dus alleen. Alleen met zijn depressie, die niet door Jaspers dood is veroorzaakt maar schijnbaar zomaar is ontstaan – al spelen omgevingsfactoren wel een rol. Die manische logé was niet bevorderlijk, net zomin als de bijtende oppashond of de moeizame roadtrip naar Griekenland. Maar belangrijker dan te weten waar een depressie vandaan komt, is ervoor te zorgen dat die weer vertrekt. Want, schrijft Bakker: ‘Een depressie is niets. Je bent niets. Niets in een Niemandsland. Een Niemandsland is een wereld waarin niets er meer toe doet. En daarin valt niet te leven.’

Dus bezoekt Bakker een therapeut, neemt hij medicijnen en schrijft hij. Schrijven om van het niets iets te maken. ‘Kut’, ‘vervelend’ of ‘balen’, noemen vrienden zijn toestand – ontstellend ontoereikende woorden, wat Bakker betreft: ‘Het is kut als je favoriete schaatser tijdens de Olympische Spelen valt op de 500 meter.’ Maar ja, hoe het dan wel te benoemen? Ook Bakker worstelt: ‘Het is onzichtbaar en onzegbaar.’

En toch slaagt hij erin een volwaardige indruk te geven van zijn depressie. Niet door allerlei gevoelens te benoemen, maar door alles wat hij eromheen schrijft. ‘We stopten bij een benzinepomp. Ik at een banaan. Ik kon eigenlijk niets anders eten dan bananen. Voort.’ Zulke zinnetjes, waaruit een ijzingwekkende nietsigheid spreekt. Maar er zijn ook huiselijke wederwaardigheden waaruit we kunnen afleiden dat het iets beter gaat. ‘Gisteravond werd ik bij het koken vergezeld door een wesp.’ Na alles wat daaraan is voorafgegaan klinkt dat ineens gezellig.

Af en toe onderbreekt Bakker zichzelf en vraagt hij zich hardop af wat het de lezer eigenlijk zou boeien, wat hij allemaal opschrijft, over die wesp bijvoorbeeld. Maar ach, het boeit hém. En dus is de vermelding van die wesp niet alleen gezellig, maar ook belangrijk. Wie zich iets van een wesp kan aantrekken, is op de weg terug. Zo gaat dat bij Bakker: wat in eerste instantie aandoet als gekeuvel blijkt telkens weer relevant. Daarom stuwt dat wat hij schrijft je voort: het is voelbaar dat hij niet zomaar iets vertelt.

Dit is geen verwerkingsproza. Bakker ervaart, denkt en noteert omdat hij een schrijver is, niet omdat hij er iets mee wil oplossen. Dit boek kán troostrijk zijn en inzicht geven in depressie, maar ook daarom is het Bakker niet te doen. Hij beschrijft enkel zo goed mogelijk wat het pregnantst is in zijn leven. Eerder was dat Jasper, zijn huis in de Eifel en de tuin, en nu dus een depressie. Een volgend boek zou zomaar eens over een wespennest kunnen gaan, of over de nieuwe keuken. Jasper en zijn knecht werd gedeeltelijk uit writer’s-blockwanhoop geschreven. Met enige oneerbiedigheid zou je dat dagboek een tussendoortje kunnen noemen, in afwachting van een nieuwe roman. Maar met Knecht, alleen laat Bakker zien dat de vorm van het egodocument hem goed past, misschien wel beter dan de romanvorm. Eerlijk, onderzoekend, kritisch en dicht op de huid is het, en daar knapt iedereen van op.

Gerbrand Bakker: Knecht, alleen. De Arbeiderspers; 288 pagina’s; € 23,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden