‘Eens landt hij waar hij thuishoort’

De commotie die jarenlang rond het beeld Santaclaus heerste, was tijdens zijn onthulling ver te zoeken. Hoop gloorde zelfs voor een plaats in de openbare ruimte....

En opeens, na vijf jaar vergaderen, is het zover: de onthulling. Champagne, veel mannen in pakken, veel camera’s, hilariteit. ‘Als Opstelten de Buttplug neemt, neemt Van Caldenborgh het hoofd’, schalt de ceremoniemeester door de microfoon. ‘En’, ronkt hij voor het publiek dat deze maandagavond de grap overal van kan inzien: ‘Als jullie nog een beetje rukken, dan lukt het vast wel.’

Burgemeester Ivo Opstelten en zakenman Joop van Caldenborgh zullen beiden het roze doek eraf trekken van dat wat nog even het politiek meest besproken kunstwerk van de laatste jaren omhult: Paul McCarthy’s Santaclaus, beter bekend als ‘kabouter Buttplug’.

Maar het lukt níet. Opstelten gaat eraan hangen, het doek scheurt, en hoewel het van de kabouter afglijdt, blijft het om de plug zitten. Een toegesneld gemeenteraadslid moet het openknippen. ‘Als dat niet symbolisch is’, buldert Opstelten in de gereedstaande camera’s. Iedereen applaudisseert.

Want met symbolisch, zo begrepen de rond de tweehonderd genodigden, bedoelde de VVD-burgemeester het jarenlange getouwtrek rond het beeld. De Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy werd in 2000 door de Internationale Beeldencommissie, het onafhankelijke adviesorgaan waarvan Van Caldenborgh de voorzitter is, gevraagd een beeld voor het Rotterdamse Doelenplein te ontwerpen. Toen bleek dat zijn zes meter hoge bronzen kerstman een attribuut zou vasthouden dat weliswaar als een kerstboom, maar ook als een bildildo geïnterpreteerd kon worden, blokkeerde de gemeenteraad de plaatsing. Een slepende discussie volgde, tot deze maand uiteindelijk werd besloten het werk onder te brengen op het Boijmansplein. Tijdelijk.

Niets van al die consternatie bij de onthulling. Beschaafde museumbonzen van het vrijzinnige genre – Wim van Krimpen (Den Haag), Karel Schampers (Haarlem) – staan vriendelijk in gesprek met zakenleven en politiek. Alleen twee in kerststoeipakje gestoken jonge vrouwen doen aan de ‘knipoog’ denken die de kabouter volgens het IBC bezit.

In de speeches is men er duidelijk over: er is gestreden, maar de glimp van hoop is niet gedoofd: ‘Het museum treedt op als pension’, verklaart Boijmans-directeur Sjarel Ex. ‘Maar het beeld zal eens landen waar hij thuishoort.’ Opstelten, na afloop: ‘Het zou mij niets verbazen als hij toch gewoon in de openbare ruimte komt.’ Vergelijkingen met ‘onbegrepen kunst’ over de hele wereld vliegen voorbij. Ex haalt de schaamlapjes erbij die Michelangelo in de Sixtijnse kapel moest schilderen. Wethouder Hulman (VVD) refereert aan hoe Zadkine woede opriep. Van Caldenborgh geeft een diasessie waarin hij het beeld in het oeuvre van de kunstenaar, en in de context van de beelden elders in Rotterdam plaatst. ‘Ons erfgoed’, vond Hulman. Zelfs de gemeenteraad lijkt mild geworden. Frans Jozef van der Heijden van het CDA, dat tegen openbare plaatsing was: ‘Als we vanaf het begin af aan de informatie zo genuanceerd opgebouwd hadden gekregen, zoals Van Caldenborgh die nu geeft, was het allemaal anders gegaan.’

Was dan alle commotie gebaseerd op een misverstand? De tegenstem staat glimlachend aan de zijlijn, maar houdt voet bij stuk. George van Gent (VVD): ‘Het is precies wat ik ervan verwacht heb. Het hoort niet in de openbare ruimte. Waarom niet? Omdat ik niet op straat wil gaan uitleggen wat ermee bedoeld wordt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden