Een zwarte diamant vol spiegelend glas

Kopenhagen wil uit onder de schaduw van sprookjesschrijver Hans Christian Andersen. Langs de oude haven, het water dat de stad in tweeën splijt, is de nieuwe trots van de stad verrezen, die de kleine zeemeermin moet doen vergeten: een glanzende zwarte doos, met wanden die naar alle kanten voorover hellen...

Tot voor kort was de Deense hoofdstad een schattig stadje. De smalle straatjes en groen uitgeslagen koperen daken waren vooral interessant voor toeristen. Maar sinds het economisch goed gaat met Denemarken en Kopenhagen in 1996 culturele hoofdstad was van Europa, wil de stad internationaal gaan meetellen. Vorig jaar werd de uitbreiding van het Statens Museum for Kunst geopend en kregen verschillende kunstacademies een nieuwe behuizing op de oude marinebasis Holmen. Nu is dan de beurt aan de vernieuwde Koninklijke Bibliotheek.

De opdrachtgevers hebben er hun spreekwoordelijke Scandinavische nuchterheid voor laten varen. 'We noemen het de Zwarte Diamant', zegt de trotse directeur van de bibliotheek, Erland Kolding Nielsen. Samen met Jytte Hilden, van 1993 tot 1996 minister van Cultuur en nu hoofd van de afdeling culturele activiteiten van de bibliotheek, kijkt hij vanaf een bootje op het water naar het granieten blok. 'Ik hoop dat dit de nieuwe icoon van Kopenhagen wordt', zegt Hilden.

Het is de vraag of het zover komt. De bibliotheek, ontworpen door de Deense architect Bjarne Hammer, oogt vanaf het water weliswaar imposant, maar mist de extravagantie van bijvoorbeeld de Franse Nationale Bibliotheek in Parijs. Ondanks de hellende vlakken en onregelmatige raampatronen, is het eerder een wat teruggetrokken gebouw, dat zich naadloos tussen de gerenoveerde bouwwerken van het oude havengebied voegt.

'Volgens de ingenieurs is het eigenlijk geen gebouw, maar een brug', zegt Nielsen. 'De bibliotheek hangt als het ware aan een serie betonnen pilaren. Dat maakte het mogelijk om de buitenmuren meters uit te laten wijken en de gehele begane grond van glazen wanden te voorzien.' De directeur wijst op de donkere glazen pui die het gebouw in tweeën deelt. 'Bovendien kon daarachter een brede open ruimte worden gebouwd, het atrium, dat toegang geeft tot de zalen in de kelder en op de bovenverdiepingen.'

Als je eenmaal binnen bent, blijkt dat atrium het meest spectaculaire onderdeel van de bibliotheek te zijn. De zijwanden golven naar achteren, 'net als het noorderlicht', zegt Nielsen. Roltrappen en loopbruggen verschaffen toegang tot hoge leeszalen met glaswanden, die door de transparante buitenwand van een grote hoeveelheid indirect licht worden bediend. Door het spiegelend effect van al dat glas lijkt de veerboot op het water traag in een boekenkast te glijden.

De nieuwe Koninklijke Bibliotheek is tegen de oude aangebouwd. Een loopbrug achterin het atrium verschaft toegang tot het opengewerkte en gerenoveerde deel uit 1906. Wie hier binnenstapt, ruikt meteen de muffe geur van oude boeken.

Het is niet de bedoeling dat deze geur de Zwarte Diamant binnentrekt. De nationale bibliotheek van Denemarken, tevens universiteitsbibliotheek, wil niet meer alleen studenten en onderzoekers van antieke manuscripten trekken. 'De bibliotheek heeft een speciale verplichting gekregen als cultureel instituut', zegt Nielsen. 'We willen het Deense culturele erfgoed dat in onze archieven ligt, openstellen voor het publiek.'

Het gebouw is om die reden uitgerust met allerlei openbare faciliteiten. In de kelderverdieping, drie meter onder het waterniveau, zijn vijf tentoonstellingsruimtes ingericht. Hier zullen exposities worden gehouden van onder meer het Nationale Fotomuseum, dat deel uitmaakt van de bibliotheek.

Op de begane grond is een zaal gebouwd die zitplaats biedt aan zeshonderd mensen. De ruimte is bedoeld voor lezingen, conferenties en concerten. Op dezelfde verdieping bevinden zich een café en een boekwinkel, voor de ingang wordt nog een plein aangelegd. Zo moet de bibliotheek een bruisend cultureel centrum worden.

Daarmee is nog niet gezegd dat de Koninklijke Bibliotheek 'beroemd gaat worden', zoals Nielsen zegt. Maar het gebouw reflecteert wel het nieuwe zelfvertrouwen van de Denen. Vooral Kopenhagen begint te profiteren van de toenemende handel met de Baltische regio na de val van de Berlijnse Muur. Een spectaculaire brug- en tunnelverbinding met Malmö zal bovendien vanaf volgend jaar de economische- en culturele banden met Zweden versterken.

Kopenhagen reageert op die ontwikkelingen door een bibliotheek te bouwen die er van buiten wat ernstig en gesloten uitziet, maar van binnen lichtvoetig en functioneel blijkt. Op 15 september wordt het gebouw officieel geopend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden