Lofzang Fup

Een zuipende opa, zijn kleinkind en hun wilde wijfjeseend: het 35 jaar oude Fup is een miniatuurmeesterwerk

Deze zomer is het 35 jaar geleden dat Fup verscheen, de undergroundklassieker van de Amerikaanse schrijver Jim Dodge. John Schoorl legt uit waarom dit relaas over een zuipende opa, zijn kleinkind en hun wilde wijfjeseend Fup een miniatuurmeesterwerk is.

Volkskrant Fup Beeld Floor Rieder

Op 8 oktober 1999 legde ik pagina 35 uit Fup van de Amerikaanse schrijver Jim Dodge op het bord van mijn beste vriend, getuige op mijn huwelijk. In deze losgescheurde bladzijde was het me te doen om één belangwekkende, omcirkelde alinea, uit ons beider favoriete miniatuurmeesterwerk.

'Maar hoe talrijk hun onderlinge verschillen ook waren, ze waren slechts oppervlakkig; hun overeenkomsten waren schaars, maar hadden enige diepgang: zij werden bijeengehouden door hun raadselachtige liefde voor elkaar, een wederzijdse genegenheid die op meer stoelde dan tolerantie alleen, een bloedverwantschap die hun vertelde wat er in het hart van de ander omging.'

Om een bladzijde uit een boek te scheuren moet een boek wel heel goed zijn. Fup – voor het eerst verschenen in 1983 – kun je in zijn geheel uit elkaar scheuren. Alle zinnen, personages en situaties zijn treffend, grappig, liefdevol, spiritueel, rauw, mysterieus en ontroerend, in een recht-zo-die-gaatritme opgeschreven.

Je kunt zeggen, Fup is hartverscheurend.

Ook een groot voordeel, Fup heb je zo uit. Mijn Nederlandse editie is maar 111 bladzijden dik; de oorspronkelijke Amerikaanse versie telt 59 pagina’s. Op een schalkse zondagmiddag trek je ’m uit de boekenkast, je gooit je glas vol, en voor Studio Sport heb je het uit, en ben je meegenomen naar het noorden van Californië, waar Ukkie en Opa Jake zich ontfermen over elkaar en een volgevreten wilde wijfjeseend die ze Fup noemen.

Mijn getuige had het boek in de opruiming van een bibliotheek in Den Haag voor een kwartje gekocht. Dit moest ik lezen. Nu heb ik zes exemplaren van Fup staan, in twee verschillende talen, en dus dat ene exemplaar met een ontbrekende pagina. Ik zal je zeggen, een boek over een eend is op papier een wegtrekker van de bovenste plank. En als die eend ook nog kwak kwak kwak kwaakt, onvermijdelijk zou je zeggen, is het hek van de dam. Dus toen mijn getuige met Fup op de proppen kwam, kreeg ik visioenen van zielige dappere eendjes die ten strijde trekken tegen stoute jagers met kekke jagershoedjes op.

Fup verwijst naar fucked up, opgefokt. Andere koek dus. Fup heeft een opvliegend karakter, weigert te vliegen, lust een borrel en klemt na ‘een langgerekte kamikaze-PIEEEEPPP’ haar snavel als een bankschroef om het scrotum van een vijandig huisdier. Opa Jake zit aan de lopende band te zuipen van zijn pot Oude Doodsrochel, een gemeen levenselixer waarvan het recept hem door een oude indiaan was toegeschoven. Hij is vaker getrouwd dan-ie vingers heeft, en kan ondanks zijn zeer hoge leeftijd nog steeds hevig verlangen naar Dolly Pringle ‘die het chroom van een trekhaak zoog’. Zijn kleinzoon Ukkie bekwaamt zich in het maken van hekken, zoveel hij maar kan, en maakt jacht op de grote vijand, Stommetje, een reusachtig everzwijn dat al zijn hekwerk sloopte.

Fup is dus geschreven door Jim Dodge (1945). Hij werkte als schaapsherder, koekjesbakker, houtbewerker, professioneel gokker en woonde met zijn gezin op een hippieboerderij. In zijn zelfgebouwde hut schreef hij poëzie, voor tal van vage blaadjes, maar opeens was er begin jaren tachtig een eendje dat uit een paalgat kroop, terwijl hij zijn tuinhek aan het repareren was. Dat eendje werd in 1983 Fup, uitgegeven bij City Miner Books, een marginale uitgeverij in Berkeley. Een half jaar later namen Simon & Schuster het boek over voor honderdduizend dollar en nadien verscheen het boek onder meer in het Italiaans, Spaans, Frans, Duits. En het Nederlands, bij uitgeverij Bert Bakker.

Om het plotselinge succes te vieren, kocht Dodge een nieuwe jurk voor zijn vrouw en gingen ze een jaar op reis. Daarna volgden nog twee romans, die niet in het Nederlands zijn vertaald: Not Fade Away (1987) en Stone Junction (1990). In 2002 werd zijn poëzie gebundeld, aangevuld met korte verhalen, in Rain in the River.

Vijf jaar geleden zocht ik contact met Jim Dodge en stuurde hem een gedicht dat ik aan hem had gewijd. Hij liet weten dat een baseballroman op mislukken stond, net als een detective. Zijn gezondheid werkte niet mee en privé had hij zijn issues. Hij sloot zijn brief af met een mysterieuze Fuppiaanse groet: ‘Keep your powder dry.’ Hijzelf had zijn kruit allang verschoten, dat wist hij natuurlijk ook wel. In Fup had hij het allemaal gezegd. Zoals op de nog uit te scheuren pagina 107: ‘Dat alles en nog veel meer kan waar zijn, of misschien is ’t allemaal gelul.’

Fup van Jim Dodge, in 1985 verschenen bij uitgeverij Bert Bakker, is alleen nog antiquarisch te krijgen. In Engeland gaf Canongate Books de boeken van Jim Dodge uit, in Amerika Grove Press. De Engelstalige exemplaren zijn nog volop verkrijgbaar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden