Oog voor detailGevild konijn

Een zacht (en erotisch) vachtje aan een bruut gevild konijn

Sanam Khatibi, No one's Going Quietly, 2016, olieverf en potlood op doek, privécollectie. Het hangt in de expo Moesman/De tranen van Eros in Centraal Museum in Utrecht.Beeld privé collectie

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: konijn.

Een van de eerste details die ik in deze serie besprak, ruim zes jaar geleden, was van een zacht, blobberig, langwerpig iets, het leek een tros objecten, roze, een beetje glanzend, die aan een haak hingen in een interieur. Het deed me denken aan die binnenstebuiten gekeerde baviaan in de film The Fly van David Cronenberg, en zo afstotelijk voelde het ook. Na veel heen en weer gemaild te hebben met artsen, jagers en kunstverzamelaars waren we er uit: het moesten ingewanden zijn die te drogen hangen. Maar dan wel alleen de ingewanden die men at, dus geen darmen en gal, wel lever en longen. Dat wist de jager te vertellen. Het paste prima, want de hele voorstelling ging over het bedrog van Jacob, die zich voordeed als zijn broer Esau om de zegen van zijn blinde vader Isaak te krijgen. Daarvoor gebruikte hij het vel van een bokje. Het zullen dus de ingewanden van dat geitenbokje zijn geweest.

Detail van het schilderij uit een van de eerste afleveringen van Oog voor Detail: Hendrick Martensz Sorgh, Interieur met Jacob en Esau, 1662. Links: detail.Beeld Hoogsteder & Hoogsteder Den Haag
Het schilderij uit een van de eerste afleveringen van Oog voor Detail: Hendrick Martensz Sorgh, Interieur met Jacob en Esau, 1662. Links: detail.Beeld Hoogsteder & Hoogsteder Den Haag

Ik ben dol op dit soort puzzels en sinds dat wonderlijke detail, en de leuke reacties die volgden, heb ik zulke ingewanden nog vaak teruggezien in schilderijen. Dit soort ingewanden horen bij de Hollandse kunst, die er vaak zo alledaags mogelijk moest uitzien, ook al ging het over bijbelfiguren.

In het Centraal Museum in Utrecht zag ik vlak voor de museumsluitingen dit ding hangen, en ik dacht aan die traditie in de schilderkunst. Hier, in een schilderij dat pas onlangs (in 2016) gemaakt is, hangt midden in het veld aan een boom weer zo’n binnenstebuiten-dier. Half gestroopt, half afgehakt, de vacht hangt nog deels aan het rode, bloederig gladde vlees. Dit is waarschijnlijk een haas, of een konijn. Konijnenpootjes brengen geluk, een eeuwenoud bijgeloof. En een beetje geluk kunnen we wel gebruiken nu met z’n allen.

De Vlaamse kunstenaar Sanam Khatibi gebruikt veel uit de oude kunst; de naakte vrouwen in het landschap lijken zo uit een schilderij van Lucas Cranach gewandeld. Muzen in de natuur, maar dan wel muzen met een randje; overal om hen heen liggen dode dieren. Een opengereten hert, bebloede hazen. Hier is alles anders dan in de oude schilderijen; wat je verwacht, wordt op z’n kop gezet omdat de associaties die je normaal hebt bij deze details, niet rijmen met het geheel. Het zijn geen stoere jager en dode buit, en geen bevallige naakte muzen in de onschuldige natuur. De combinatie van het dierenleed en de mooie vrouwen maakt ze ook onbetrouwbaar en agressief. De ingewanden verwijzen in oude kunst naar huiselijkheid, maar zijn hier moordlustig. En dat in een kleurig en idyllisch landschap.

Khatibi is geplaatst tussen de vrouwelijke surrealisten in de tentoonstelling in Utrecht; het zou eeuwig zonde zijn als de kunstwerken niet meer in deze combinatie te zien zouden zijn vanwege de sluiting in verband met het coronavirus, alleen al vanwege het mooie ontwerp van de expositie. Surrealisme ging natuurlijk over onbewuste en onderdrukte gevoelens. Zonder dat we daarvan bewust werden gemaakt, waren dat vrijwel altijd de gevoelens en driften van de heteroman. Hier in Utrecht krijgt de wereldberoemde kunststroming een nieuwe lading, met de versie van vrouwelijke kunstenaars als Gillian Wearing, Sarah Lucas en Leonora Carrington. Seksualiteit, surrealisme, macht, onderbewustzijn en agressie vanuit de vrouw gezien. Dat levert details als deze op: een zacht, uitnodigend (en natuurlijk erotisch) vachtje, hangend aan een bruut gevild en gehalveerd konijn. Geluk ermee.

Sanam Khatibi, No one's Going Quietly, 2016, olieverf en potlood op doek, privécollectie. Het hangt in de expo Moesman/De tranen van Eros in Centraal Museum in Utrecht.Beeld privé collectie

Sanam Khatibi, No One’s Going Quietly, 2016, olieverf en potlood op doek, Privécollectie. Te zien t/m 24 mei in de tentoonstelling De tranen van Eros: Moesman, surrealisme en de seksen, in Centraal Museum Utrecht.
NB: het museum is tot nader order gesloten vanwege het coronavirus. Controleer de openingstijden op de website, www.centraalmuseum.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden