Een wolk van geluid, dat is Cecil Taylor

Een klank die de ruimte tot in alle hoeken vult en je hart omsluit. Die kan maar van één man afkomstig zijn: de grondlegger van de free jazz. Een muzikant voor liefhebbers. Vanavond speelt hij.

Een duister achteraf-zaaltje met bruine tapijttegels in het Rotterdamse Ahoy-complex. Onder een spot zit een eenzame pianist, hoofd in de vleugel. Een wolk van geluid verspreidt hij. Als de schoorsteen van een fabriek op volle kracht. Steeds verandert op een subtiele manier het ritme, de muziek beweegt tegelijkertijd in verschillende richtingen. Het is een orkestrale klankwolk die de ruimte tot in alle hoeken vult en je hart omsluit. Die kan maar van één man afkomstig zijn: Cecil Taylor.

De 80-jarige jazzlegende, die zijn instrument als een verzameling van 88 gestemde trommels beschouwt, kreeg het afgelopen zomer voor elkaar om op een hectisch en door korte aandachtspannes gekenmerkt North Sea Jazz Festival een concert te geven dat je als aan de grond genageld deed staan. Compromisloos. Dat is hij zijn hele leven al.

Vanavond speelt de Amerikaanse pianist met de 71-jarige Britse drummer en schilder Tony Oxley in het Amsterdamse Muziekgebouw, zaterdag in Lantaren/Venster in Rotterdam. Het enige dat over deze zeldzame concerten valt te voorspellen, is dat je zult worden verrast.

Toen de klassieke pianoheld Glenn Gould een opname van Cecil Taylor hoorde, zei hij dat hij nog nooit zulk formidabel pianospel had gehoord. Zijn techniek wordt vergeleken met die van Vladimir Horowitz in zijn beste tijd. Taylor vindt dergelijke vergelijkingen onzin. Niet omdat hij niet zo goed zou zijn. Horowitz speelde jaren dezelfde stukken van dode componisten. Taylor doet elke keer iets nieuws. Van zichzelf. Dat is pas techniek.

Samen met de saxofonisten Ornette Coleman en John Coltrane wordt hij beschouwd als grondlegger van de free jazz, de avant-garde van de jaren zestig. Vaste liedstructuren, ritmes en harmonieën werden losgelaten in ruil voor een meer lineaire, op textuur gerichte benadering. Te vergelijken met ontwikkelingen in de schilderkunst.

Taylor gaf concerten die tweeënhalf uur non-stop doorgingen en die door velen als kwaaie herriemakerij werden ervaren.

Door de jaren heen zijn publiek en muzikant meer naar elkaar toegegroeid. Men is gewend geraakt aan onherbergzame klanken en Taylor laat afwisselende emoties voorbij komen. Toch blijft hij een muzikant voor liefhebbers. Een einzelgänger zonder website en platenmaatschappij. Als een van de weinige free jazzhelden is hij op latere leeftijd geen toegankelijke rhythm ‘n’ blues gaan spelen en zingen. Cecil Taylor is met niets te vergelijken, behalve met zichzelf. Hij speelt niet in een stijl die je al gehoord hebt. Hij is zijn eigen stroming.

Dat maakt dat Taylor tussen twee kunstmatig hardnekkig in stand gehouden werelden valt: jazz en eigentijds klassiek. Tijdens zijn studie op het New England Conservatory pikte hij moderne klanktechnieken op van componisten als Henry Cowell en Charles Ives. Maar je hoort ook jazz-iconen Duke Ellington en Fats Waller terug. Dat de eersten met hun Europese benadering wel worden beschouwd als bonafide componisten en unieke Amerikaanse genieën zoals Ellington en hijzelf niet, is onverteerbaar.

Ook voor de jazzwereld is Taylors aanpak te afwijkend. Hij is geen ‘working musician’ maar een kunstenaar die af en toe naar buiten treedt. Zijn spel is minder ‘free’ dan je misschien zou denken. Hij bereidt zijn concerten intensief voor, studeert nog altijd uren. In dat verband noemt hij zelf de Spaanse architect Santiago Calatrava. Hij bewondert diens schetsen, die eruit zien als planten of beesten. Geen boze blokkendozen dus, bij Taylor, maar intens menselijke muziek. Je kunt zomaar een thema van Debussy, maar ook het loopje van The Pink Panther voorbij horen komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden