Bijzonder beeld van deze week

Een wipwap op de grens tussen de VS en Mexico: wat een schitterende symboliek

Ronald Rael en Virginia San Fratello maakten een wipwap-installatie op de Amerikaans-Mexicaanse grens, de Teetertottter Wall.Beeld Rael San Fratello via Reuters

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt.

Er zijn mensen die mij hierom uitlachen, want ‘pfff, met líéfde en zo’, maar mijn favoriete Asterix is De Broedertwist. Die gaat over een dorpje in Gallië, precies zo’n dorpje als dat waarin Asterix en Obelix wonen, maar dan met een kloof er dwars doorheen, die de nederzetting letterlijk en figuurlijk splijt. Waarom die grens er is, weet eigenlijk niemand, maar iedereen heeft ermee te maken. Ook het ‘neutrale’ echtpaar wiens huis in twee helften is gekliefd, en waarvan de man in de ene helft steeds opnieuw de geul in dondert wanneer zijn vrouw vanuit de andere helft roept dat het eten klaar is. ‘Ik kom eraan, m’n duifje’ – BONG!

Uiteindelijk komt alles goed, dankzij de liefde (jazeker). De geul wordt een rivier, waaroverheen de ‘Brug van de Eendracht’ wordt gebouwd. Het doormidden gezaagde huis wordt hersteld, met dien verstande dat wie nu de voordeur uitloopt, pardoes de rivier in plonst.

Supergrappig. Maar de onderliggende boodschap is serieus. Werp een grens op, en binnen een mum van tijd zal blijken dat wat je uit alle macht probeert te boycotten ineens het gesprek van de dag is, het dagelijks leven zelfs definieert. Dat een afscheiding, hoe diep, hoe hoog, hoe breed, hoe lang ook, de ander misschien fysiek wel kan buitensluiten, maar dat dat niet betekent dat die ander er ineens niet meer is. En dat alles wat aan de ene kant van de lijn gebeurt, effect heeft op de andere kant, en andersom.

Afgelopen maandag werd aan de Mexicaans-Amerikaanse grens in Nieuw-Mexico gerealiseerd wat al in 2009 door Virginia San Fratello en Ronald Rael, een design- en een architectuurprofessor uit Californië, werd bedacht: de Teetertotter Wall. Gedurende een halfuur konden kinderen aan beide kanten van de hier opgeworpen muur (op deze plek bestaande uit dikke metalen spijlen) met elkaar wipwappen op drie felroze wipwaps.

‘Wipwap’ is beter dan ‘wip’. In dit woord ligt, net als in ‘teetertotter’, de wederkerigheid al besloten: de wip aan de ene kant veroorzaakt een wap aan de andere. Een mooiere, symbolischere verbeelding van de situatie aan de grens tussen de Verenigde Staten en buurland Mexico? Ik daag u uit er een te bedenken.

De installatie, gefotografeerd met een drone. Beeld Rael San Fratello via Reuters

Ronald Rael houdt zich al jaren bezig met de grens als bouwkundig gegeven. Hij schreef er een boek over (Borderwall as Architecture, 2017), hield Ted Talks en lezingen waarin hij de mogelijkheden van de grens verkent. Is de muur architectuur, is zijn vraag, en zo ja: wat kun je er als ontwerper allemaal mee? Nu is het een pietsie aanmatigend om vanuit je vrije kunstenaarspositie met onbegrensde mogelijkheden te bedenken welke leuke dingen je zou kunnen uithalen met een scheidingsmuur, die voor talloze mensen onbeschrijfelijke ellende oplevert. Aan de andere kant: dat ding staat er nu eenmaal. De kunst kan hem niet weghalen, maar wel mentale ontsnappingsroutes bieden. Dankzij kunst kan een lelijke muur tijdelijk iets anders, iets mooiers zijn, zoals een boekenkast of een volleybalnet, zoals Rael voorstelt. Of een kinderspeelplaats.

Ook voor de fotografie veroorzaakt de muur zowel beperkingen als mogelijkheden. Hoe breng je een gespleten situatie in beeld, wanneer je maar één kant kunt belichten? Antwoord: van bovenaf. Maar probeer maar eens bovenop een zwaarbewaakte grensmuur te klimmen – zelfs omwille van de kunst kom je daar niet ongestraft mee weg. Architect Rael stuurde een kleine, onbemande drone met camera de lucht in (op sommige foto’s vanaf de grond zie je het dingetje tegen de grijzige hemel hangen). Slim – en ineffectief. Het vogelperspectief heeft geen oog voor het plezier op de grond en de menselijke maat. Vanuit de lucht is een muur geen obstakel, slechts een streep in het zand, waar je zo overheen kunt stappen.

De mooiste persbeelden van het kortstondige wipwapparadijs aan de Mexicaans-Amerikaanse grens bestaan uit twee foto’s, met lachende wipwappers. Het ene beeld, met de muur links, werd gemaakt aan de Mexicaanse kant van de muur, het andere, met de muur rechts, aan de Amerikaanse kant (op sommige voorbeelden is het andersom). De foto’s werden tegen elkaar geplakt, met een kleine streep wit ertussen. Desondanks vormen ze één beeld, dat alleen mogelijk was door de gebroederlijke samenwerking tussen de fotografen aan beide kanten van de grens.

Wie tekent een nieuwe strip? Met heel veel liefde en zo.

Een potje volleybal over de grens tussen inwoners van Naco, Arizona in de VS en inwoners van Naco, Sonora in Mexico in 2007.Beeld Jeff Topping / Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden