Een weiland in Amsterdam

Honderddertien jaar geleden tekende H.W. Beyerinck vanuit een bovenkamer op de Amsterdamse Ruysdaelkade het Concertgebouw. Het ligt heel in de verte, als een vergeten tempel uit een voortijd, midden in de weilanden, die zich onder een hoge lucht tot aan de horizon uitstrekken....

De nieuwe cultuur staat midden in het gras (de tekening is gekleurd). Wat toen een zeer realistische uitbeelding zal zijn geweest (met voor ons surrealistische trekken), heeft nu een visionair karakter gekregen. Het weiland is er weer, en door de slechte staat van het gras heeft het een gelijk ongecultiveerd karakter als het groen op de tekening. Ik zou graag vanuit het punt van waaruit Beyerinck tekende, het huidige Museumplein zien.

De tekening staat - in kleur - afgebeeld in het onlangs verschenen boek Amsterdam in de tweede Gouden Eeuw. Een paar bladzijden erna staat, paginagroot gereproduceerd, een heel verfijnde, ook gekleurde, tekening van N. van der Waay. Ze werd een jaar na de tekening van Beyerinck gemaakt, in 1888.

We zien het podium van het Concertgebouw tijdens de pauze van het inwijdingsconcert. Publiek en musici hebben zich gemengd; op de linkerhelft lijkt 'Het Zwanenmeer' tot stilstand gekomen: daar zitten en staan de dames, bijna allen in witte, haast tule-achtige avondjurken gekleed. De heren zijn uiteraard allemaal in rok. Hier is de elite bijeen die voor een deel de realisering van het Concertgebouw heeft mogelijk gemaakt.

Midden in de weilanden - hoe zijn alle koetsen bij het gebouw kunnen komen? - is de toonkunst haar officiële leven begonnen, en dat betekent ook dat men niet alleen komt om te horen, maar ook om elkaar te zien, in een omgeving die niet alleen de ziel, maar ook de stand verheft. De zo lieflijk getekende figuren zijn de voorouders van de bezoekers van de huidge concerten met koude buffetten en drank. Als ik naar de tekening van Van der Waay kijk, word ik even partij van de man in een klein volgeladen roeibootje die bij Beyerinck onder aan het schilderij als enig levensteken geschilderd is.

Met het teruggekomen weiland had ik tot vorige week moeite. Met bijna wellustig plezier zag ik enkele maanden geleden op de televisie Max Pam en Jeroen Henneman in een film van Theo van Gogh ontdekken dat bijna alles kapot was, een publieke autop sie. Bij elk interview met de Deense ontwerper maakte ik me op bijna vrolijke wijze kwaad. Zelden heb ik zoveel kale plekken in iemands gedachten gezien. Die geest moest echt opnieuw worden ingezaaid. Dat bijna niets werkt, vond ik het allermooiste: iets dat helemaal nieuw is, heeft de gebreken van honderd jaar verwaarlozing. Ik vind dat een mooi spel met de tijd (als de tekening van Beyerinck met ons speelt).

Vorige week hoorde ik op de Amsterdamse televisie de directeur van het Concertgebouw Martijn Sanders lichtelijk onder druk zijn ideale 'invulling' van het plein geven. Te voorschijn kwam een tweede P. C. Hooftstraat of beter een eerste, want de eigenlijke werd een schaduw: de beste kledingzaken, de beste designzaken, de beste boekwinkel, de beste platenwinkel. Gruwelijker is niet denkbaar: het Museumplein, toch het grootste kunstplein van Nederland, wordt in de stand van de verkeerde mensen verheven, die muziek en schilderijen nog mooier vinden in een Italiaans maatkostuum aan een koud buffet (van de beste catering). Een alles vernietigend snobisme zal over het plein hangen, hangt er misschien al.

Ineens vond ik het grasveld, met alle kale plekken, heel mooi. De vijver ook. Er mag een volgeladen roeibootje in. En alle glorie voor de supermarkt, voor de lekkages, de droge fontein, de kapotte lichtband, schitterende beelden van het menselijk tekort, waaraan de kunst ons altijd herinnert. Maar er ons ook boven verheft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.