'Een wanstaltige volière'

Aan het eind van de negentiende eeuw gold de pas verrezen Eiffeltoren in Parijs als de icoon van de nieuwe tijd....

Niet elke Parijzenaar was in zijn sas bij de aanblik van het driehonderd meter hoge gevaarte. Toen de eerste contouren van de toren bij de bouw zichtbaar werden, reageerde een aantal schrijvers furieus door middel van een protestbrief in Le Temps. Zij eisten het stopzetten van de bouw, 'want de Eiffeltoren, die ze in het commerciële Amerika niet eens zouden willen hebben, is een schande voor Parijs'. Guy de Maupassant ging later het liefst in het restaurant van de toren eten, want dat was 'de enige plek in Parijs waar ik hem niet zie'.

De schrijver Joris-Karl Huysmans schreef meteen in 1889 zijn woede van zich af. Lof te over voor Eiffels krachttoer, 'en toch lijkt zijn toren op een fabriekspijp in aanbouw, op een karkas dat nog moet worden opgevuld met bakstenen of blokken natuursteen. Het is onvoorstelbaar dat dit trechtervormige traliewerk voltooid is, dat deze eenzame zetpil vol gaten zo zal blijven.' 'Een wanstaltige volière', luidde zijn vonnis. 'De klokkentoren van de nieuwe kerk waarin (. . .) de eredienst van het hogere Bankwezen wordt gehouden.'

Met artistiek smeedwerk had het allemaal niets te maken, vond hij. 'Geen enkele versiering, hoe bescheiden ook, geen enkele originele inval, geen enkel spoortje kunst. (. . .) Men kan alleen maar zijn schouders ophalen bij deze lofzang op staaldraad en plaatstaal, bij deze apotheose van de brugpijler en het brugdek!'

Het rumoer rond de Eiffeltoren staat in De wereld verandert te weinig - Lofzang en kritiek op 1900 (Voltaire; fl. 24,50. Het boekje is een initiatief van het vertalerscollectief Atelier d'Amsterdam en bevat fragmenten uit werk van Remy de Gourmont, Albert Robida, Joris-Karl Huysmans, Alphonse Allais, Henri Calet, Jean Cocteau, Paul Morand en Paul Valéry. Zij blikken rond 1900 vanuit verschillende invalshoeken terug en vooruit op de oude en de nieuwe eeuw. Mirjam de Veth verzorgde een inleidende beschouwing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden