InterviewPieter-Rim de Kroon

Een Wadden-film zonder commentaar of muziek, want de Wadden zijn zo al schitterend genoeg

In de imponerende documentaire Silence of the Tides van Pieter-Rim de Kroon is het geluid net zo belangrijk als het beeld.

Berend Jan Bockting

De magie van de getijden. Pieter-Rim de Kroon was een jaar of 8 toen hij er voor het eerst van doordrongen raakte, tijdens een vakantie met ouders en broers op de Wadden. Bij laagwater tussen twee tentharingen een vislijntje met haakjes spannen, pieren eraan, wachten tot het vloed werd en weer eb, kijken wat er aan de haken zat. Achteraf lezen over de invloed van de zwaartekracht van de maan en de zon op de waterstand. En constateren: magie.

De 66-jarige documentairemaker dacht daaraan terug toen hij het voorstel kreeg een documentaire over het Waddengebied te maken. Die magische beleving van eb en vloed moest daarin de leidraad worden. Preciezer: ‘Ik wilde het getijdenproces filmen als een ademhaling.’

Dat resulteerde in Silence of the Tides, een visueel imponerende documentaire waarin De Kroon door het volledige Waddengebied trekt. Tussen 2017 en 2019 filmde hij met zijn crew in Nederland, Duitsland en Denemarken mensen, dieren en locaties die je vermoedelijk niet eerder met dit gebied associeerde. ‘Als je met de ferry van Harlingen naar Terschelling gaat en je fietst daar een rondje, krijg je een beperkte beleving van de Wadden’, zegt hij. ‘Ga je in de winter met een boot het wad op en je valt droog, kom je in een soort oerwereld terecht.’

Filmmaker Pieter-Rim de Kroon. Beeld
Filmmaker Pieter-Rim de Kroon.

Het is een uiteenlopende oerwereld, in Silence of the Tides. Vol botsende contrasten, gefilmd zonder voice-over, dialoog of ondersteunende muziek. Van postbode Hanni die op de Duitse Halligeneilanden pakketjes bezorgt met een eenpersoonslocomotief tot de vuurtorenwachter in de verkeerscentrale van de Brandaris. Van een windorgelspeler op Pellworm tot de schietoefening van een straaljager boven de Vliehors op Vlieland. Het ene moment kruipt een kuikentje uit een ei, het volgende zijn we bij een training van het Korps Mariniers. ‘Het contrast ligt op de Wadden voor het oprapen, ik hoefde er niet naar te zoeken. Het ene moment is er bijna geen wind, is het laagwater, heb je 360 graden horizon om je heen en gebeurt er helemaal niets. Dan opeens: het oorverdovende geluid van een overvliegende F-16. En daarna is het weer helemaal stil. En dan zijn er de toeristen die in de zomer komen en aan het eind van het seizoen weer verdwijnen. Vogels die migreren en terugkeren. Het idee van ademhaling keert overal terug.’

Hollands licht

De Kroon begon zijn carrière eind jaren zeventig als cameraman van het Polygoonjournaal. Leren fietsen, noemt hij die periode, zodat hij zich later zelfverzekerd op de inhoud van zijn werk kon storten. Hij nam vervolgens een voorbeeld aan de grote Nederlandse documentairemakers – Joris Ivens, Herman van der Horst, Bert Haanstra – die eigen werk afwisselden met opdrachtfilms. Jarenlang maakte hij zodoende ‘prestigieuze opdrachtfilms met grote artistieke vrijheid’ voor de studio Toonder Geesink Multifilm. De jubileumfilm voor het 150-jarig bestaan van de Nederlandse Spoorwegen bijvoorbeeld (Cadans, 1989), diverse documentaires voor een drankproducent en nog eens een grote jubileumfilm, Onderweg voor Rijkswaterstaat. Zijn doorbraak volgde na de eeuwwisseling, met Gouden Kalf-winnaar en publiekssucces Hollands licht (2003), waarin hij het door de grote Nederlandse landschapsschilders vastgelegde licht onderzocht.

Het locomotiefje van de postbode op de Halliganeilanden.   Beeld
Het locomotiefje van de postbode op de Halliganeilanden.

Silence of the Tides valt op vanwege zijn heel eigen filmtaal. De Kroon kan opgewekt mopperen over de wijze waarop andere documentaires de kijker bij de hand nemen. Met een ‘voice-overs of stukjes mooi gecomponeerde muziek die je precies laten voelen wat op dat moment de stand van zaken is’. Hij prefereert een ‘puur cinematografische aanpak waarbij beeld en geluid het verhaal vertellen’. En houdt van het idee van een kijker voor een groot bioscoopdoek die in een actieve kijkhouding wordt gedwongen.

Silence of the Tides is opgebouwd volgens strenge regels, zegt hij. Een soort geboden, eigenlijk. ‘Dus de camera mocht niet bewegen, niet mooi zoomen. In een natuurgebied dat van zichzelf visueel aantrekkelijk is, ben je anders snel geneigd tot Schönfilmerei.’ Droneshots waren verboden. ‘Te modieus ook: volgens mij kan je over een paar jaar alle documentaires uit deze tijd herkennen aan hun dronebeelden. Het waait op de wadden sowieso vaak te hard voor een drone.’

Horizon

Die ogenschijnlijk sobere benadering maakt dat je je bewust wordt van de kleine, subtiele veranderingen die zich voor je ogen afspelen, zegt De Kroon. Hij omschrijft het als radicale observatie. ‘Je kunt het ook nederige waarneming noemen. Ik zie allerlei dingen gebeuren die mij fascineren, daar wil ik de kijker graag deelgenoot van maken, zonder daar zelf veel aan toe te voegen. Bij de 17de-eeuwse Nederlandse landschapsschilders was ook sprake van een nederige waarneming. Ze vertaalden dat beroemde Hollandse licht op een technisch heel bekwame manier en voegden daar nauwelijks iets aan toe.’ Het verschil tussen zijn documentaire en de schilders: bij hen bevond de horizon zich laag in het kader, zodat er veel ruimte was voor het beroemde licht. De Kroon plaatst de horizon steevast hoog, waardoor het wad – ‘de prut’ – alle aandacht krijgt.

Silence of the Tides.  Beeld
Silence of the Tides.

Het geluid in Silence of the Tides kreeg extra zorg. ‘Het geluid op de Wadden is zo gevarieerd, zo subtiel, soms zo zacht en zo hard. Dat is óók een reden om er geen voice-over of muziek onder te zetten. Alleen al het geluid van het posttreintje: de rails gonzen, je hoort de onregelmatigheden in de wielen, de loszittende assen. Om alle geluiden goed te vangen, hebben we microfoons in het treintje geplaatst. Bij de meeste films ondersteunt het geluid het beeld, hier komt het geregeld voor dat het beeld het geluid ondersteund.’

Er is nog een bijzonderheid: Silence of the Tides is gemaakt in Dolby Atmos, een geluidssysteem waarbij 64 geluidssporen kunnen worden aangeleverd. ‘Het systeem wordt vaak gebruikt voor de grote blockbusters met heel veel actie, terwijl het juist geschikt is voor een subtieler geluidsontwerp. Elk geluidje kun je los in de ruimte plaatsen, tot aan de vliegrichting van één vogeltje. Je hoort het overal om je heen. Ook het geluid geeft je het gevoel dat je er bij bent.’

Meer Waddenfilms

Het Waddengebied is in de Nederlandse documentairegeschiedenis eerder fraai in beeld gebracht. Johan van der Keuken maakte in 1978 De platte jungle, die zich laat kijken als pleidooi voor behoud van het gebied. In 2018 verscheen van Ruben Smit Wad - overleven op de grens van water en land, die vergeleken met Silence of the Tides meer de gedaante aanneemt van een klassieke natuurdocumentaire.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden