Interview

'Een vrouwelijke rol mag in Hollywood niet te lelijk zijn'

Scenarioschrijfster Melissa Rosenberg maakte voor Netflix van superheldin Jessica Jones een vrouw die bot is, zuipt, neukt en worstelt met haar angsten. Net een mens dus. Maar een zeldzaamheid op tv.

Krysten Ritter als Jessica Jones, de eerste vrouwelijke superheld van Netflix. Beeld Netflix

Drie jaar geleden had scenarist Melissa Rosenberg twee wensen: ze wilde graag de vrouwelijke versies van maffiabaas Tony Soprano en superheld Iron Man creëren. Hoewel Rosenberg (53) al een oeuvre vol memorabele vrouwelijke personages bij elkaar had geschreven, vond ze dat ze nog niet klaar was.

Kortom: een vrouw met een missie.

Inmiddels zijn haar twee wensen ingewilligd - de missie blijft onveranderd. Rosenberg schreef het scenario voor Red Widow, een bewerking van de Nederlandse onderwereldserie Penoza. Inderdaad, over een vrouw aan het hoofd van de georganiseerde misdaad; de Nederlandse titel is een vervrouwelijking van het woord penoze. In plaats van Carmen van Walraven heet de hoofdpersoon in Amerika Marta Walraven. Daar was dan Rosenbergs Tony Soprano.

Stripboek

Toen kwam haar Iron Man: voor Netflix schreef Rosenberg de serie Jessica Jones, waarvan vanaf vrijdag alle dertien afleveringen online staan. Het is wederom een bewerking, ditmaal van de stripboekenreeks van Marvel Comics, dat voor vijf series een deal heeft gesloten met Netflix. Jessica Jones is een voormalig superheldin die na een tragedie haar carrière een nieuwe impuls geeft door privédetective te worden. Ze wordt geteisterd door een trauma en ze zuipt, scheldt, neukt, vecht - en ze schaamt zich nergens voor.

Het is een duistere, spannende serie met precies het juiste evenwicht tussen rauw realisme en superheldenspektakel. Bovendien is het een ode aan het grimmige New York uit stripboeken: uit elke put komt stoom, op elke straathoek staat een groezelige bar, brandtrappen worden gebruikt om te bespieden en te ontsnappen en in vervallen appartementencomplexen komen de kakkerlakken uit de gootsteen gekropen. Jessica Jones, fraai vertolkt door Krysten Ritter, is met haar angsten, chagrijn en gevatte cynisme een personage om vanaf het eerste moment in de armen te sluiten.

De serie past in een trend: al decennialang zijn er veel vrouwelijke superhelden in stripboeken te vinden, maar pas nu verschijnen steeds meer van hen op tv en in film, voorheen het domein van de mannelijke evenknieën als Batman, Superman, Spider-Man, Thor en Iron Man. In oktober begon de CBS-serie Supergirl, uit de stal van dat andere striphuis, DC Comics. Van DC verschijnt in 2017 ook een film over Wonder Woman. En in 2018 volgt een speelfilm over Captain Marvel. Al met al reden voor The New York Times om van een 'golf aan vrouwelijke superhelden' te spreken.

Feminisme

Melissa Rosenberg ziet dus eindelijk de resultaten van haar inspanningen op het gebied van feminisme in Hollywood. Na meegeschreven te hebben aan bekende series als The O.C., Ally McBeal en Dexter, bewerkte Rosenberg de zeer succesvolle boekenreeks Twilight van de Amerikaanse schrijver Stephanie Meyer tot een nog succesvollere filmreeks. Het plaatste haar midden in een debat over wat 'meisjesfilms' zijn (een onzinterm, volgens haar) en hoe netjes vrouwelijke personages zich zouden moeten gedragen in films (níét, vindt zij).

'We moeten af van het idee dat actiefilms voor mannen zijn en romantische comedy's voor vrouwen', zegt Rosenberg aan de telefoon vanuit Parijs, waar ze samen met hoofdrolspeelster Krysten Ritter (Breaking Bad) is voor de promotie van Jessica Jones. 'Dat onderscheid is achterhaald.'

Carrie-Anne Moss als Jeryn Hogarth Beeld Netflix

Tweedeling

Hetzelfde geldt volgens haar voor de beoordeling van films: daar wordt ook een merkwaardige seksescheidslijn getrokken. 'Van stoere blockbusters - ik noem liever geen titels - wordt geaccepteerd dat ze oppervlakkig zijn, maar wel goed vermaak of visueel spektakel. De Twilight-films worden door veel critici en kijkers weggezet als licht meisjesgedoe. Ik weet ook wel dat Twilight geen Oscar hoeft te krijgen, maar die tweedeling is niet eerlijk.'

Voor de Amerikaanse scenaristenvakbond WGA zit Rosenberg in de Diversity Committee om meer vrouwelijke schrijvers aan het werk te krijgen. En ze was medeoprichter van de League of Hollywood Women Writers, bedoeld om de 'boys' club mentality' in televisiestudio's te doorbreken. Zonder overdrijving zou je dus kunnen stellen dat Rosenberg de grande dame van Hollywood is.

Die suggestie lacht ze zelf weg. 'Ik ben redelijk ver gekomen en kan vanuit mijn positie nu eenmaal wat makkelijker tegen de gevestigde orde aantrappen zonder mijn carrière in gevaar te brengen - wat een reëel risico is voor vrouwen onder aan de ladder.'

Waarom wordt de stripwereld nog meer dan andere filmgenres gedomineerd door mannelijke personages en makers?

'Nou, ik zou zeggen dat het voor alle genres binnen de filmindustrie geldt dat mannen dominant zijn. Personages die beschadigd, complex, interessant en duister zijn, zijn altijd het domein van mannen geweest. Daarom trok dit verhaal me zo: een sterke, maar gemankeerde vrouw staat centraal en stuwt de plot voort. Dat is een zeldzaam fenomeen op tv en in film.'

Toch was de dominantie van de man het hardnekkigst in superheldenfilms, zo lijkt het.

'Vooral in films en series over strips draait het vaak om de man, wat logisch is omdat superhelden nu eenmaal vaker sterke mannen zijn. Het gekke is dat in de strips van Marvel best veel vrouwelijke superhelden zitten, maar dat daar nu pas de eerste film en series van worden gemaakt. Het is bovendien een nieuwe ontwikkeling dat superhelden ook een duistere kant mogen hebben. Kijk naar de laatste Batman-films. Dat zijn zowel psychologische thrillers als actiefilms. Vroeger was dat eendimensionaler. De definitie van heldendom schrijft voor dat een superheld nobel, eervol en goed is. Dat biedt weinig ruimte voor interne worstelingen en twijfels - eigenlijk alles wat een personage interessant maakt.'

Wat zijn de typische clichés en stereotypes die vrouwelijke personages kenmerken?

'Het zijn er nogal wat. Vaak speelt een vrouwelijke detective of agent eerst de stoeipoes op hoge hakken die anderen verleidt om informatie los te weken. Dat is Jessica Jones in elk geval niet. Ze draagt comfortabele spijkerbroeken en schoenen, en een jas die haar figuur niet accentueert. Ze is geenszins glamoureus. Ze drinkt whisky en slaapt uit. Ik hoefde haar gelukkig ook niet nobel te maken. Je weet wel: de onkreukbare vrouw. Er wordt gemeten met twee maten in Hollywood.'

Krysten Ritter (r) als Jessica Jones Beeld Netflix

Wat zijn die twee maten dan?

'Een man krijgt applaus als hij lelijk en naar is in een rol. Een vrouw mag niet al te lelijk zijn, zowel fysiek als emotioneel niet. Een vrouw mag niet al te veel fouten maken, terwijl dat een personage juist menselijk maakt. Ik wil geen perfecte huisvrouw schrijven, en ik heb een hekel aan nepwimpers en haarlak.'

Bent u vaak op dit soort barrières gestuit?

'Zeker, veelvuldig. In het begin van mijn loopbaan als scenarist ben ik vooral bezig geweest met mannen tevreden houden. De investeerders zijn mannen, de producers zijn mannen, de crewleden zijn mannen en de meeste acteurs ook. De hoofdrol gaat altijd naar een man. Omdat vrouwen - Angelina Jolie uitgezonderd - een actiefilm niet kunnen dragen, zei een producent ooit tegen me. Toen ik hem om voorbeelden vroeg noemde hij Catwoman (met Halle Berry, red.) en Elektra (met Jennifer Garner, red.). Dat zijn gewoon niet zulke goede films, wierp ik tegen, maar hij was niet over te halen.

'De vrouw is bijna altijd een stereotiepe bijrol. De trouwe echtgenote, de hoer, de sexy agente, de maagdelijke dochter. Pas bij de serie Dexter kon ik daar helemaal los van komen. Debra Morgan, Dexters zus, is een bijzonder personage dat niet alleen door haar vrouw-zijn wordt gedefinieerd en moordzaken oplost. Die lijn heb ik doorgezet. Ik hoop dat het publiek het goed ontvangt.'

Melissa Rosenberg: 'De hoofdrol gaat altijd naar een man. Omdat vrouwen - Angelina Jolie uitgezonderd - een actiefilm niet kunnen dragen,' zei een filmproducent ooit tegen me. Beeld Getty Images

Hebt u daarover vooraf gesproken met Netflix?

'Niet echt, eigenlijk. We kregen de vrije hand om dertien uur televisie te maken. Vanzelfsprekend hebben we de scripts wel voorgelegd, maar daar zijn geen grote veranderingen uitgekomen.'

En krijgt u achteraf wel commentaar van Netflix?

'Dat weet ik nog niet precies. Het is een publiek geheim dat zij veel onderzoek doen naar het kijkgedrag van hun gebruikers, maar ik weet niet wat ze allemaal met mij delen. De feedback van kijkers is tot nu toe overweldigend geweest. Op de beurs ComicCon hebben we de eerste aflevering laten zien en de respons was zeer positief. Er was een staande ovatie. Mensen bestormden het podium bijna om ons enthousiaste vragen te mogen stellen. Dat waren voornamelijk typische Marvel-fans en dat zijn doorgaans de meest kritische kijkers, dus ik was erg blij met de ontvangst. Ook recensenten waren tot dusver lovend.'

Beeld Netflix

De houding van Jessica Jones ten opzichte van seks lijkt ook behoorlijk vooruitstrevend voor tv. Vond u het belangrijk om haar het recht te geven sletterig te zijn?

'Ik begrijp wat je bedoelt, maar ik zou die term sletterig heroverwegen. Jessica Jones is een seksueel wezen. Ze heeft haar seksualiteit onder controle. Dat vind ik het mooie aan haar, ze verontschuldigt zich nergens voor. Niet voor haar superkrachten, maar ook niet voor haar seksualiteit. Ze heeft wel spijt van andere dingen in haar leven en ze worstelt met haar emotionele kant. Ze is afgestompt en staat wat dat betreft een beetje in sluimerstand.'

Een van de andere personages, een advocate, is lesbisch. Is dat ook exemplarisch voor deze serie?

'Misschien wel. Ik had haar als personage al lang in mijn hoofd. Ik vind het verfrissend dat zij simpelweg gay is en dat er geen issue van wordt gemaakt in de serie. Het remt haar niet in haar baan, en het definieert haar ook niet. Op de eerste plaats is zij een gedreven advocaat, daarna pas lesbienne.'

Is het moeilijk om van zo'n verhaal geen pamflet te maken?

'Elk verhaal heeft een boodschap, zelfs als je die er niet bewust in stopt. Er sijpelen altijd een wereldbeeld en normen door in een verhaal. Vooral jonge kijkers zijn daar vatbaar voor. Daar ben ik me na het eerste deel van Twilight erg bewust van geworden. Alles wat hoofdpersoon Bella Swan deed, werd gekopieerd door een enorme horde fans. Ik werd vaak aan gesproken op wat voor rolmodel zij was, en bijvoorbeeld op het feit dat ze vreemdging.'

Wat hebt u gedaan met die kritiek?

'Niet zoveel. Bij de tweede film, New Moon, heb ik geworsteld met een verhaallijn over abortus. Kortgezegd ben ik zelf voor abortus, maar dat personage niet. Ik moest dus een manier vinden om dat op een acceptabele manier in het verhaal te verwerken. Als je een verhaal maakt dat draait om de boodschap, een pamflet dus, dan wordt het erg prekerig en moralistisch. Ik probeer subtieler te zijn. Ik schrijf sterke vrouwen in mijn scripts zonder daar constant de aandacht op te vestigen in de dialogen. Als ik laat zien dat er niets vreemd is aan een ambitieuze lesbische advocaat dan probeer ik daarmee een norm aan te brengen. Ze is gay - that's it.'

Jessica Jones: vanaf vrijdag 20/11 op Netflix

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden