Een voorbeeldig en liefdevol eerbetoon aan 'Dai Hanzhi'

null Beeld Luo Yongjin
Beeld Luo Yongjin

Curator & archivaris

Waarom hebben we nooit eerder van deze man gehoord? Die vraag wappert als een onzichtbare vlag boven de tentoonstelling die dit najaar in het Rotterdamse kunstcentrum Witte de With te zien is. Een eerbetoon aan Hans van Dijk (1946 - 2002), een Nederlander die vanaf midden jaren tachtig een onvermoeibare promotor van hedendaagse Chinese kunst werd. Toen hij begon leek die non-existent, toen hij 'Dai Hanzhi' genoemd inmiddels in 2002 overleed, was nieuwe Chinese kunst de hoop van de naar vers bloed hunkerende kunstmarkt, die de jaren erop glorieus ingelost zou worden.

Een hype die overigens nooit het doel was van Van Dijk, zelf meer curator en archivaris dan handelaar, en die hem een jaar voor zijn dood somber stemde. 'Er is te veel dat nieuw, te veel dat 'in' is', schreef hij aan een vriend.

Witte de With-directeur Defne Ayas en curator Marianne Brouwer, die Van Dijks belang zagen en (Brouwer) met hem hebben gewerkt, maakten met deze tweeledige biografische tentoonstelling Dai Hanzhi - 5000 artists een voorbeeldig en liefdevol eerbetoon.

Het eerste deel werd eerder dit jaar in het UCCA (Ullens Centre for Contemporary Art) in Beijing gehouden. Directeur Philip Tinari legde de statuur van Van Dijk toen fijntjes uit aan The Art Newspaper: de wereldwijd bekende curator Hans Ulrich Obrist is in Beijing bekend als 'Little Hans', terwijl Hans van Dijk 12 jaar na zijn overlijden nog steeds 'Big Hans' is. Of 'Older Hans', volgens Defne Ayas, wellicht in China een nog groter compliment.

Dat is hier niet bekend Nederland is vaak blind voor internationale kwaliteit van eigen bodem. Daarom staat in Witte de With nu niet zozeer deel twee, als wel een versie toegesneden op zijn geboorteland waar Van Dijk een onbekende bleef. In de expositie leer je hem kennen via zijn eigen geschiedenis en vooral via werk van kunstenaars die hij promootte werk van toen en van nu.

En die versie werkt. Het is een regelrechte eyeopener.

undefined

null Beeld Zhang Hai'er - Courtesy of Pascale Geulleaume
Beeld Zhang Hai'er - Courtesy of Pascale Geulleaume

Toevallige roeping

Eerst de man zelf. Uit talloze documenten, brieven en foto's doemt het beeld op van een late en bijna toevallige roeping. De kunstenaar/ontwerper Van Dijk emigreert midden jaren tachtig, bijna 40 jaar oud, naar China. Daar begint hij met het bijstaan van hedendaagse kunstenaars voor wie op dat moment geen enkele infrastructuur bestaat. Flegmatiek, vasthoudend en met humor doorstaat hij het grimmige klimaat, waar zeker na 1989 (met de protesten op het Tiananmen-plein) hedendaagse kunst in de ban gaat.

Vanaf midden jaren negentig tilt hij met zijn adviesbureau, werkend vanuit een propvol appartementje in Beijing, tientallen belangrijke tentoonstellingen in China en daarbuiten van de grond en richt hij organisaties op die in de loop der tijd cruciaal blijken.

Daarnaast sticht hij al vroeg een digitaal archief (met die mythische '5000 kunstenaars' uit de titel) dat door Marianne Brouwer met regelrecht speur- en hackwerk van verouderde bestanden weer tot leven is gewekt. Enig in zijn soort, buiten het zicht van censuur verzamelde informatie van kunstenaars geboren tussen 1880 en 1980.

Hans van Dijk, alias 'Dai Hanzhi', in Beijing, 1993. Beeld Thomas Fuesser
Hans van Dijk, alias 'Dai Hanzhi', in Beijing, 1993.Beeld Thomas Fuesser

En dan de kunst. Die blijkt zo veel diverser dan het beeld waar de markt voor viel, met de beroemde (veel gekopieerde) 'lachende Chinezen' voorop. Diverser ook dan de Chinese kunst die op internationale biënnales opdook ter illustratie van thema's als globalisering of urbanisatie.

Er hangen foto's van vroege schilderperformances van Ni Haifeng, nu een van China's grootsten, maar ook documentatie van een krankzinnig kunst-op-bestelling project, waarbij koeriers veertig kunstwerken bij de besteller thuis kwamen uitvoeren. Er hangt veel fotografie ook uit de jaren negentig, toen die in China nog geen enkele status had. Er hangt werk van straatfotograaf Zhang Hai'er, en snapshots van agressief-vrolijke tienerperformances van Zheng Guogu. Felgekleurde abstracte schilderijen van Ding Yi die niets met westerse abstractie te maken hebben, maar alles met kalligrafie; een videoinstallatie op vijf schermen van Zhang Peili waarin een harde windstoot een keurig interieur totaal vernielt. Traditie mag doorklinken, Westerse stromingen worden geciteerd en dan weer totaal genegeerd.

Hier worden geen verwachtingen ingevuld, maar is echt, oprecht nieuwsgierig en met open blik gezocht met dank aan curator Brouwer, die de selectie van werken niet liet stoppen in Van Dijks sterfjaar. De gretigheid en durf spatten er af en het beeld van 'Chinese kunst' wordt er, nog steeds, zo veel rijker van. Met deze expositie als een ode gaat het zendingswerk van Dai Hanzhi gewoon door.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden