Een verzameling hardnekkige misverstanden

WAT zou een misverstand nog méér kunnen zijn dan een onbedoeld dwaalbegrip of een smoes om stommiteiten te verdoezelen?..

Een hardnekkig misverstand.

Het hardnekkige misverstand leidt een geheel eigen leven en duikt overal op: in wandelgangen, op verjaardagen en in de pers. Het hardnekkige misverstand heeft de allure van alternatieve geschiedschrijving die niet stuk te krijgen is - hoeveel historici er ook tegen ageren.

In zijn boekje Kroniek van de Nederlandse dagbladpers, een leerzaam chronologisch overzicht van de krantenwereld tussen 1618 en 2000, heeft Jan van de Plasse een vermakelijke lijst opgenomen van hardnekkige misverstanden die zelfs tot in kringen van de intelligentsia zijn doorgedrongen en vaak ook in stand worden gehouden door minder goed geïnformeerde media.

Het beroemdste Nederlandse misverstand gaat over de toenmalige minister-president Hendrik Colijn die op 11 maart 1936 voor de radio spreekt over de herbezetting van het Rijnland door Hitlers weermacht: 'Ik verzoek den luisteraars dan ook om, wanneer zij straks hun legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als zij dat ook andere nachten doen.' In augustus 1939 legt Colijn zijn functie neer en is hij ambteloos burger als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Na de bevrijding dateren sommige kranten en tijdschriften de radiotoespraak van Colijn doodleuk aan de vooravond van de Duitse inval op 10 mei 1940. Zijn oproep om 'rustig te gaan slapen' geldt dan als voorbeeld van de indolente houding van regering en volk in die dagen. Zelfs recent nog, op 17 april 1998, schrijft een hoogleraar vaderlandse geschiedenis in NRC Handelsblad: 'Als sterkste beeld resteert dat van een gezagsdrager, die het Nederlandse volk aan de vooravond van de tweede wereldoorlog vertelt, dat het rustig kan gaan slapen.'

'Er zijn', schrijft Van de Plasse, 'overigens meer hardnekkige misverstanden die met een zekere regelmaat de krantenkolommen ontsieren en daarom correctie behoeven.' Een bloemlezing:

- de Chileense president Salvador Allende is tijdens de staatsgreep van 11 mei 1973 niet door militairen doodgeschoten, maar pleegde zelfmoord;

- de Deense koning Christiaan X heeft tijdens de Duitse bezetting van zijn land nimmer uit protest tegen anti-joodse maatregelen een davidster gedragen;

- de Duitse dichter Heinrich Heine heeft nooit beweerd dat in Nederland alles vijftig jaar later gebeurt;

- een éminence grise is geen oude wijze man, maar ontleent zijn betekenis aan een Franse kapucijner monnik in grijze pij, die als vertrouweling gold van kardinaal Richelieu;

- het Zweedse wittebrood is tijdens de hongerwinter van 1944 niet als manna uit de hemel gevallen, maar als meel per schip aangevoerd, waarna Nederlandse bakkers er brood van bakten;

- Thorbecke heeft niet gezegd: 'Kunst is geen regeringszaak.' Maar: 'De regering is geen oordeelaar van wetenschap en kunst';

- 'Follow me, the enemy is 90 miles away', seinde schout-bij-nacht Karel Doorman aan zijn schepen toen hij het bevel voerde over de geallieerde oorlogsvloot tijdens de slag in de Javazee. Nee, vonden de betweters later, het was: 'Ik val aan, volg mij';

- 'Goodbye, mr. Churchill', zou de in mei 1940 naar Engeland uitgeweken minister Gerbrandy ter begroeting hebben gezegd toen hij bij zijn eerste bezoek de kamer van de Britse staatsman betrad. Het was evenwel niet Gerbrandy die deze taalblunder beging, maar toenmalig premier De Geer (op 4 juni 1940), 'niet alleen een polyglot van de koude grond, maar ook een slapjanus van formaat'.

Ten slotte, schrijft Van de Plasse: 'Adolf Hitler was weliswaar een Teppichfresser, maar dat hij tijdens zijn aanvallen van razernij in het vloerkleed ging bijten berust op onvoldoende kennis van de Duitse taal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden