Een veelheid aan modellen

Twee nieuwe fotoboeken: Women van Annie Leibovitz en Magna Brava van vrouwelijke Magnum-fotografen. Graag schurken deze vrouwelijke fotografen zich tegen Rijk & Beroemd aan....

ZELFS KRANTEN als USA Today en The Washington Post vonden het opmerkelijk dat de nieuwe tentoonstelling Women van fotografe Annie Leibovitz begin deze maand werd geopend met een receptie in de East Room van het Witte Huis. Op kosten van hèt vrouwenblad Vogue (belangrijke opdrachtgever van Leibovitz) konden bezoekers als Robert Duvall, Lauren Hutton, Larry King en Madeleine Albright zich er tegoed doen aan 'badkuipen vol reuzengarnalen'.

De sfeer was goed en Vogue stelde de obligate vijftig duizend gulden beschikbaar voor een goed doel. De gasten wachtten vergeefs op de aanwezigheid van J. Shelby Bryan, baas van telefoongigant ICG en adviseur van de regering, voor wie Vogue-hoofdredactrice Anna Wintour haar man juist had verlaten.

De Clintons waren er wel. Het feestje was een geste aan celebrity-fotografe Leibovitz vanwege de prachtige fotoreportage die ze maakte voor het afgelopen december-nummer van Vogue. De foto van Hillary op het Truman-balkon haalde menig blad en gaf de vorig jaar door Monica-gate veelgeplaagde first lady het imago van een herrezen aantrekkelijke, doortastende en hard werkende vrouw.

Om de kruisbestuiving af te ronden sprak Leibovitz de kandidaat-gouverneur van New York bemoedigend toe: 'Mevrouw Clinton, mag ik van deze gelegenheid gebruik maken om te zeggen dat ik een van de vele vrouwen in New York ben die op u zal stemmen.'

De tentoonstelling in het Corcoran Museum in Washington gaat samen met het nieuwe boek Women van Leibovitz. Mooi op tijd voor de eeuwwisseling komt ze met een boek dat een dwarsdoorsnede toont van vrouwen in de Verenigde Staten, 'vrouwen die ik mag en bewonder', aldus de maakster.

Wie een indruk wil krijgen van het boek kan op de website van de New York Times (www.nyt.com) een keuze bekijken en delen van een interview downloaden. .

De marketing van het boek verloopt volgens de harde wetten van Amerikaans succes. Wie een voorpublicatie wil moet ervoor knokken. Nederlandse magazines moeten enkele tienduizenden guldens betalen voor een cover met acht foto's binnenin, waarbij de keus door Leibovitz wordt bepaald. Bij een boekbespreking mogen we kiezen uit de balkonscène met Hillary of een portret van de tennisgezusters Williams. Verder niks.

Het boek begint met een roffel van zeven prachtige foto's: een portret van haar moeder, een boerin met dochtertje, astronaute Eileen Collins, een jonge lerares op een basisschool in de South Bronx, New York, een zwarte soldate in camouflagepak op trainingskamp, een gepensioneerde assistente van een chiropractor en hiphop-ster Lil' Kim (zwart, blonde pruik, doorschijnend topje). Allemaal anders, allen zeer wilskrachtig.

Het zijn Leibovitz' favorieten, zegt ze, in een voor haar sobere stijl. Theatrale achtergronden en overgeacteerde poses ontbreken hier.

Vervolgens licht schrijfster Susan Sontag in een essay toe dat het boek de verworvenheid toont van de vrouwenstrijd in de bijna afgelopen eeuw: 'Eén van de taken van de fotografie is het laten zien van de verscheidenheid in de wereld. Het gaat niet om het aandragen van idealen. Er is geen agenda behalve diversiteit en interessantheid. (...) We willen een veelheid aan modellen.'

Het hart van het boek is een mengeling van kleurige sterrenportretten zoals we die kennen uit Leibowitz' eerdere werk voor Rolling Stone, Vogue en Vanity Fair en een aantal naar journalistiek neigende beelden: ingeflitste close-ups van mishandelde vrouwen in zwartwit, grofkorrelige kleurenfoto's van supermarktbezoekers en betrekkelijk gewone foto's van een architecte, een wetenschappelijk medewerkster en de cameraploeg van CNN-verslaggeefster Christiane Amanpour.

De documentaire waarde van het boek wordt versterkt doordat achterin het boek van alle vrouwen een korte levensbeschrijving is opgenomen. De lijst onthult echter ook een zwakker punt van het boek: de oververtegenwoordiging van rijke, hoogopgeleide en ambitieuze vrouwen.

Magna Brava, een boek met reportages van vrouwelijke fotografen van het bureau Magnum, appelleert eveneens aan de verworvenheden van vrouwen in deze eeuw. Het schurkt ook aan tegen de aantrekkingskracht van beroemdheden. De pioniers van Magnum waren in de jaren vijftig kind aan huis bij Holoywoodstellen.

Het is grotendeels documentair werk van, volgens voorwoordschrijfster Isabella Rossellini (dochter van Ingrid Berman), 'vrouwen die braken met het traditionele vrouwenleven en hun verlangen naar avontuur en onafhankelijkheid vormgaven'. Het aardige van Magna Brava is dat het geen 'the best of'-boek geworden is, maar dat van elke fotografe werk rond één thema is gekozen: een China-reportage uit 1979 van Eve Arnold, een reportage van Martine Franck over het leven op het Britse Tory Island, foto's uit Midden-Amerika van Susan Meiselas, werk uit India, Nepal, Tibet en Pakistan van de later boeddhistische non geworden Marilyn Silverstone en portretten uit Rusland van Lise Sarfati.

Zowel Women als Magna Brava is gemaakt door gefortuneerde vrouwen. Vooral in de begeleidende teksten wordt de ongelijkheid tussen man en vrouw aangeklaagd. Sarfati klaagt in een gedicht-achtig fotobijschrift over de mannen van Magnum die strategisch denken, zelfverzekerd zijn en soms overkomen als krijgers. Die laatste verwijzing naar de oertijd komt ook in Susan Sontags essay voor. En ze schrijft dat een boek met alleen maar vrouwenportretten vanzelf de vrouwenkwestie aansnijdt. 'Er is geen vergelijkbare mannenkwestie. Mannen zijn, anders dan vrouwen, geen work in progress.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden