BESCHOUWING

Één van de mooiste groepsfoto's uit de geschiedenis

Het tijdschrift Esquire publiceerde ooit het meest legendarische groepsportret aller tijden: 57 jazzkopstukken in Harlem, 1958. Gisteren kwam bijkans de hele Hollandse jazzwereld samen voor zo'n foto.

De legendarische foto van A Great Day in Harlem van Art Kane uit 1958. Nog nooit waren er zo veel jazzmuzikanten samengekomen. Beeld Art Kane Archive

Het waren rampzalige omstandigheden voor een groepsfoto. Roepende kinderen, vrachtwagens die door het beeld reden, een assistent die het rolletje verkeerd in de camera plaatste, trompetheld Rex Stewart die een jongetje op zijn instrument liet spelen, elkaar filmende musici, de voortdurend gapende pianist Thelonious Monk en keuvelende muzikanten die met alles bezig waren behalve in de camera kijken. Het geworstel van de gemiddelde schoolfotograaf is niets vergeleken met wat Art Kane zichzelf op de hals haalde in 1958, toen hij voor het tijdschrift Esquire een foto wilde maken van zo veel mogelijk jazzmuzikanten.

Pochetten, sigaretten, een rijtje straatschoffies en 57 voornamelijk grijnzende gezichten bepalen de sfeer op de foto getiteld Jazz Portrait, later dankzij de gelijknamige documentaire bekend geworden als A Great Day in Harlem. Het is een van de mooiste groepsfoto's uit de geschiedenis, een iconisch jazzbeeld dat uit elkaar knalt van het muzikale talent.

Krachtige uitstraling

De foto is niet alleen aantrekkelijk door de bekende jazznamen. Ook als niet-kenner kun je worden gegrepen door de krachtige uitstraling van de groep. Het zijn stuk voor stuk eigenzinnige karakters. Vrije geesten die hebben gekozen voor een onconventioneel leven in de muziek, met alle ups en downs die daarbij horen. Het zijn levenslustige doorzetters wier energie van de foto spat. Dat inspireert nog steeds.

Jazz bruiste in 1958. Er bewogen allerlei stijlen naast en door elkaar. De artistiek geavanceerde bebop had zijn intrede gedaan, er waren tientallen populaire bigbands, de oudere swingsterren speelden nog volop, er was coole en zonnige West-Coastjazz en de stevige hardbop was net begonnen. In hoog tempo ontstond nieuwe muziek.

(Tekst loopt door onder graphic)

Zonder te slapen

Een perfect moment voor de jonge redacteur Harold Hayes om goede sier te maken bij zijn jazzminnende baas met een jazzspecial van Esquire. De kersverse art-director Art Kane werd aangetrokken om het nummer vorm te geven, met hulp van de latere scenarist en regisseur Robert Benton (Kramer vs. Kramer, Bonnie and Clyde). 'Doe maar', was het antwoord op Kane's voorstel voor een groepsportret. Dus verzocht hij, met hulp van journalist Nat Hentoff, muzikanten zich op een zaterdagmorgen om tien uur te melden voor een huis in 126th Street in de New Yorkse wijk Harlem.

Ondanks het vroege uur kwamen 58 musici opdagen, sommigen zonder te slapen na hun nachtelijke gig. (Er staan er 57 op de foto omdat pianist Willie 'The Lion' Smith eventjes buiten beeld was gaan uitrusten). Een professionele fotograaf inhuren voor zo'n bewerkelijke klus? Welnee, Kane deed het zelf. Met een geleende camera. Het was het begin van zijn succesvolle carrière als fotograaf.

Dat het een bijzonder moment was, beseften de musici toen al. Nooit waren zo veel hoofdrolspelers in de jazz samengekomen. De bijeenkomst was een groot feest van herkennen, bewonderen, bijpraten, slap ouwehoeren en genieten van elkaars gezelschap. Het is te zien op de beelden die de vrouw van bassist Milt Hinton schoot met diens 8mm-camera en die zijn gebruikt in de documentaire uit 1994. Art Kane staat aan de overkant van de straat vergeefs te roepen en te zwaaien.

Foto Maarten Corbijn, verschenen in de Volkskrant van 12 juli 1996. Beeld Maarten Corbijn

Het is niet voor het eerst dat de beroemde foto van Art Kane wordt nagedaan. De Volkskrant organiseerde, in samenwerking met de Stichting Jazz en Geïmproviseerde Muziek, op 2 juli 1996 een bijeenkomst die, net zoals in 1958, zo veel mogelijk jazzmuzikanten bijeenbracht. 76 muzikanten (onder anderen Eric Vloeimans, John Engels en Denise Jannah) gaven gehoor aan de oproep. Net als op de originele foto liep ook op deze foto één muzikant vlak voordat de foto werd gemaakt weg: Jasper van 't Hof. Hij constateerde tot zijn ongenoegen dat er te veel door hem gewaardeerde collega's ontbraken. In een emotionele opwelling maakte hij rechtsomkeert naar Gelderland.

FBI-agent?

De beslissende foto - een van de laatste van zo'n honderdtwintig die hij maakte in vier uur tijd - geeft de sfeer perfect weer. Bassist Charles Mingus, cool op de trap met een sigaret in zijn mond. De pianistes Mary Lou Williams en Marian McPartland gemoedelijk kletsend, de laatste met haar tas in de hand. Helemaal rechts staat trompettist Dizzy Gillespie zoals gewoonlijk te ginnegappen met Roy Eldridge, waardoor de bassist zich half heeft omgedraaid. Saxofonist Lester Young draagt zijn kenmerkende pork pie hat en heeft zijn tong in zijn wang. Een paar maanden later was hij dood. Art Blakey is er, Johnny Griffin, Oscar Pettiford, Horace Silver, Jo Jones, Gene Krupa, Gerry Mulligan... Count Basie is op de stoeprand gaan zitten, waarna een hele rits kinderen aanschoof.

Natuurlijk zijn er bekende afwezigen: Miles Davis, John Coltrane, Louis Armstrong, Billie Holiday en Duke Ellington zijn er niet bij. Charlie Parker was op het moment van de foto al drie jaar overleden.

Ook staat er iemand op de foto die niemand kent. Jarenlang heeft men zich afgevraagd wie de man met bril was, precies in het midden, blikkend over de schouders van de pochetdragende heren Coleman Hawkins en Stuff Smith. Was het een FBI-agent? Het is de saxofonist Bill Crump. Als hij niet op deze foto had gestaan, had niemand het ooit nog over hem gehad, maar nu weten we dat hij destijds in de huisband speelde van het om de hoek gelegen Apollo Theatre en daarna jarenlang strippers in Las Vegas begeleidde.

Van de 57 muzikanten leven er nog twee: de saxofonisten Benny Golson (86) en Sonny Rollins (84). Maar zoals trompettist Art Farmer (midden bovenin) zei: 'De mensen die niet meer leven zijn er nog steeds, met hun muziek en hun invloed op het spel van de generaties na hen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden