Een van de grootste poëten van de poptraditie

We hadden het, net als bij David Bowie in januari, kunnen zien aankomen. Dat diepzwarte, prachtige nieuwe Leonard Cohen-album, het eind oktober verschenen You Want It Darker, was een afscheidsplaat. 'I'm ready, my Lord,' baste hij. En even verderop: 'I'm leaving the table/ I'm out of the game.'

Leonard Cohen tijdens een optreden in het Westerpark in Amsterdam Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Aan de andere kant: Leonard Cohen zong zo vaak over dood en vergankelijkheid, over God en de duivel. Over liefde, maar vooral afscheid en verlies. Toen in 2012 het prachtige Old Ideas verscheen, werd ook al veel op tekstzinnen gewezen: 'I got no future/ I know my days are few.'

Zijn oeuvre zit er vol mee, maar nu is het echt: songschrijver, dichter en romancier Leonard Cohen, een van de beste en meest poëtische songschrijvers uit de muziekgeschiedenis, is dood. Hij stierf maandag, 82 jaar oud. Zijn biograaf Sylvie Simmons maakte het donderdag bekend, toen het bij ons nacht was.

Tekst loopt door onder foto.

Leonard Cohen in 1992. Beeld Anton Corbijn

Zoon Adam, die als producer aan zijn vaders zwanenzang meewerkte, en dochter Lorca, die in Los Angeles huisgenoot van haar vader was en veel van zijn recente fotografie en video's maakte, moeten verder zonder hun vader.

Leonard Cohen moest veel vijandigheid overwinnen toen hij in 1967 een akoestische gitaar met plastic snaren ter hand nam om met zijn serene bariton een gooi te doen naar een carrière als singer-songwriter in de VS. In zijn thuisland Canada (hij groeide op in een welgestelde Joodse familie uit Montreal) was hij een bekend dichter (vier bundels tussen 1956 en 1966) en romanschrijver. Vooral Beautiful Losers (1966) had vanwege de expliciete sekspassages nogal wat stof doen opwaaien en ook goed verkocht. Als grote inspirator noemde hij meestal de Spanjaard Federico Garcia Lorca.

Cohen schreef zijn romans op het Griekse eiland Hydra, waar hij samenleefde met zijn geliefde en muze, de Noorse Marianne Ihlen, zonder wie hij zich naar eigen zeggen nooit serieus was gaan toeleggen op het schrijven van liedjes. Hij schreef op Hydra ook zijn bekendste dichtbundel, Flowers For Hitler (1964).

Succes

Wat dacht hij wel, die knappe Canadese dichter, schrijver en bohémien? Dat hij zich er op zijn 33ste (bijna bejaard naar de popmaatstaven van toen) nog wel even kon tussenwurmen als muzikant, terwijl hij amper fatsoenlijk gitaar kon spelen?

Zijn debuut Songs Of Leonard Cohen (1967) en de opvolger Songs From A Room (1969) gelden nú als klassieke platen met een zeldzame poëtische zeggingskracht (ze bevatten onvergetelijke liedjes als Suzanne, Bird On The Wire en So Long, Marianne), maar verkochten bij verschijning ronduit slecht. Zeker in de VS oogstten ze veel hoon: veel te pretentieus allemaal. In Europa werden ze amper gehoord. Optreden vond Cohen verschrikkelijk: hij was onzeker over zijn gitaarspel, zonder drank en drugs durfde hij nauwelijks de bühne op.

Succes buiten Canada kreeg hij pas toen hij in 1970 voor het eerst op tournee ging naar Europa. Cohen was een troubadour, een bard, een chansonnier; het Europese publiek bleek hem, toen het hem eenmaal ontdekt had, veel beter te begrijpen dan het Amerikaanse, al reageerde een deel van de critici ook aan deze kant van de oceaan ronduit vijandig en mocht het pop- en rockpubliek graag spotten met Cohen, diens pretenties en zelfingenomen volgelingen.

'Mijn liedjes zijn als tofu'

Leonard Cohen sprak in 2012 met een groep journalisten. Menno Pot was er destijds bij. Lees het artikel hier terug.

Grootse mislukking

Goed verkopen deden zijn platen ook in de jaren zeventig niet. Cohen verruilde zijn zachte gitaargetokkel en kale sound voor een modern, 'vol' popgeluid vormgegeven door Phil Spector, maar Death Of A Ladies' Man (1977) werd beschouwd als een grootse mislukking. Wel vond hij als live-artiest zijn draai: geruggesteund door een beheerste begeleidingsband en met Jennifer Warnes als vocale secondant bleken vooral zijn oude liedjes geliefder dan hij had gedacht, zeker in Europa.

Echt albumsucces kreeg hij pas in de jaren tachtig. Cohens stem veranderde: de bariton werd een bas die tot aan zijn dood zou blijven dalen. Hij koos voor synthesizers, met daarachter een band die dat geluid subtiel verrijkte. Various Positions (1984) werd zijn succesvolste album in Europa (het eerste lied van kant B, Hallelujah, trok overigens niemands bijzondere aandacht), een succes dat ruim werd overtroffen toen in 1988 I'm Your Man verscheen, waarop de opener First We Take Manhattan de toon zette.

Galgenhumor

Dit was de nieuwe, bassende, praatzingende Leonard Cohen, vijftigplusser inmiddels, somber maar ook behept met een aanstekelijk gevoel voor galgenhumor. In Tower Of Song grapte hij al over ouderdom en aftakeling: 'My friends are gone and my hair is grey/ I ache in places where I used to play.'

Het muzikale eerbetoon I'm Your Fan (1991) maakte duidelijk hoe veel muzikanten Cohen-bewonderaar waren: van R.E.M. tot de Pixies en van Nick Cave tot John Cale, wiens versie van Hallelujah Jeff Buckley ertoe bracht het lied in 1994 ook op te nemen. Het zou, via die wonderlijke omweg, Cohens beroemdste en meest geliefde lied worden.

De nieuwe vorm was eindelijk gevonden, maar hij verbaasde zijn publiek door zich na nog een geslaagde en succesvolle plaat (The Future, 1992) vijf jaar lang terug te trekken in het Mount Baldy Zen Center nabij Los Angeles, waar hij zich toelegde op het zenboeddhisme en de naam Jikan aannam: 'Stilte'.

Hij keerde terug met Ten New Songs (2001) en Dear Heather (2004), waarna zijn dochter Lorca bij toeval ontdekte dat haar vaders kapitaal vrijwel geheel was verdwenen. Cohens manager (en ex-geliefde) Kelley Lynch bleek ruim vijf miljoen dollar te hebben weggesluisd. Er was anderhalve ton over. Cohen won de rechtszaak, maar de veroordeelde Lynch zou het geld nooit retourneren.

De laatste Leonard Cohen is een van zijn mooiste

Het laatste album van Leonard Cohen, You Want It Darker, kreeg vorige maand nog vijf sterren in de Volkskrant.

Het publiek mag Lynch, hoe wrang ook, dankbaar zijn. Dat Leonard Cohen in mei 2008, op 73-jarige leeftijd, weer op wereldtournee ging, was vooral omdat hij het geld nodig had. Het werd een fenomenale en intens ontroerende zegetocht die zou voortduren tot de dag van zijn dood, een onwaarschijnlijk slothoofdstuk.

In het Amsterdamse Westerpark (2008) presenteerde Leonard Cohen zich als de mooiste oude man die je je voorstellen kon: gedistingeerd gekleed, oude handen, oud gezicht, maar de twinkelende ogen van een blij, dankbaar jongetje. Wat een stem, wat een liedjes. Hij maakte een dansje, nam zijn hoed af, ging soepel door de knieën en veroverde miljoenen harten, terwijl X-Factor-deelneemster Alexandra Burke het 24 jaar oude Hallelujah het bewustzijn van de hele wereld binnenzong.

De tournee leek eindeloos en er kwamen nieuwe platen, niet gedragen door synthesizers, maar door Cohens dienstbare, voortreffelijke band van vlees en bloed, met de Engelse zusjes Webb als achtergrondzangeressen. Het drieluik Old Ideas (2012), Popular Problems (2014) en You Want It Darker (2016) gaat de geschiedenis in als de majestueuze apotheose van zijn loopbaan, oeuvre en leven.

Leonard Cohen Beeld ap

Beter dan ooit

Cohen passeerde de tachtig, vitaler, geestiger, mooier, productiever, charmanter, succesvoller en tot ieders verbazing zelfs beter dan ooit. Zo werd hij, wonderlijk maar waar, eigenlijk vooral een artiest van nu, een van de grootste poëten van de poptraditie, naast Bob Dylan, Joni Mitchell en Paul Simon.

'Ik schrijf veel over de dood, heb hem mijn leven lang bestudeerd en ben tot de conclusie gekomen dat ik ooit zal sterven,' grapte hij in Londen, in 2012, maar dat moment leek gek genoeg verder weg dan ooit.

Tot nu. Het laatste jaar ging zijn gezondheid achteruit. Hij maakte een ongelukkige val, thuis in Los Angeles. Op You Want It Darker fluistert hij zijn songs, oud en breekbaar. Eind juli overleed Marianne Ihlen, in Oslo. Een stel waren ze al lang niet meer, maar hun liefde doofde nooit. Op haar sterfbed kreeg ze nog een brief. Van Leonard.

'Marianne, de tijd is daar dat onze lichamen ontzettend oud worden en uiteenvallen en ik denk dat ik je snel zal volgen. Weet dat ik zo dicht achter je zit dat je, wanneer je je hand uitstrekt, de mijne wellicht kunt raken (...) Ik wil je nu een goede reis wensen. Dag, oude vriendin. Endless love, see you down the road.'

Het is een mooi idee: Leonard en Marianne zijn weer samen, op een Hydra in de hemel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden