Een tv-programma over mensen die tv kijken

Wat is er leuk aan een tv-programma over mensen die ook tv kijken? Veel.
Het is grappig, herkenbaar en soms zelfs ontroerend. Thuis voor de buis, de Nederlandse versie van de Britse succesformule, is vanaf vanavond, inderdaad, op de buis.

De kandidaten van Thuis voor de buis, de Nederlandse versie van het Britse programma Gogglebox. Hierboven afgebeeld: moeder Mieke (54) en zoon Dimitris (29). Beeld Kastermans

Een breedgeschouderde Russische demonstreert in een Brits amusementsprogram-ma hoe ze met haar vagina gewichten kan tillen. Ze buigt voorover, hangt 5 kilo aan een haakje en spant haar spieren aan.

In een woonkamer in Essex kijken drie zussen vol afgrijzen naar het tv-programma. Dan doorbreekt de oudste de stilte en zegt: 'Wees eerlijk: proberen jullie je vagina nu ook aan te spannen? Ik wel.'

De verbale en soms zelfs fysieke reacties op tv, daarover gaat het Britse programma Gogglebox (kijkbuis). Twee camera's volgen hoe Britse gezinnen, stellen en vrienden in hun woonkamer reageren op de belangrijkste tv-fragmenten van die week. En dat doen zij, naar goed Brits gebruik, veelal gedrapeerd over een gebloemde driezitter, in een leverkleurig interieur.

De eerste afleveringen werden niet goed bekeken. Op papier lijkt een tv-programma over mensen die op hun beurt weer tv kijken ook geen grote publiekstrekker. De kijkcijfers stegen toen Gogglebox grappig en herkenbaar bleek te zijn en zo nu en dan ook nog wist te ontroeren. Inmiddels is het programma een succes, met bijna 4 miljoen kijkers voor de laatste aflevering van het derde seizoen en een BAFTA (een belangrijke Britse tv-prijs) in de categorie reality.

Vanavond brengt RTL4 de Nederlandse versie op tv: Thuis voor de buis. Ook hier registreren camera's het commentaar vanaf tien Nederlandse banken. De deelnemers kijken meerdere avonden per week naar programma's, terwijl de producent meekijkt in een andere kamer of een busje buiten.


De uitzending is bedoeld als terugblik op de tv-week. Er moet dus snel worden gewerkt: ook wat dinsdagavond is uitgezonden, kan terugkomen in de aflevering van woensdag. Om wekelijks zo'n tachtig uur video terug te brengen tot een uur werkt het team van productiebedrijf IDTV in nacht-, ochtend- en avondploegen, een methode die ze overnamen van de Britten.

Het resultaat is pas woensdagmiddag af. Het is dus nog niet te zeggen of Thuis voor de buis inderdaad zo geslaagd is als de Britse evenknie. Maar wat maakt Gogglebox eigenlijk zo goed? Oftewel: wat hopen we terug te zien in de versie van RTL4?

Het belangrijkste wapenfeit van Gogglebox is de cast, die al drie seizoenen min of meer dezelfde is. De makers zijn niet per se voor de bankhanger als kermisattractie gegaan. Vooruit: Sandy en Sandra, twee donkere dames uit Brixton, zijn de luidruchtige publiekslievelingen. Toch wekken zij niet de indruk zich anders te gedragen nu een camera in hun huiskamer staat. Ze zijn al veertig jaar vriendinnen en doen simpelweg wat zij het liefst doen: naast elkaar zitten op een klein blauw bankje, de afhaalmaaltijd du jour naar binnen schuiven en scherpzinnig commentaar leveren op tv-programma's. 'No regret in Jesus', meldt een sticker op de tv, een boodschap die weleens wil contrasteren met hun verbale uitingen.

Tegenover de hysterie van Brixton staat de rust in de huiskamer van June en Leon, twee gepensioneerde docenten uit Liverpool. Zij nemen elke avond plaats in identieke leunstoelen, met twee glazen rode wijn op een tafeltje. Zij bladert rustig door de tv-gids, terwijl hij zijn beklag doet over voetbalcommentator Gary Lineker.

Vrienden Jos (28) en Thijs (30), beiden vormgever van beroep. Beeld Kastermans

De protagonisten worden niet geïnterviewd, maar gaandeweg leert de kijker toch veel over hun leven. Zo huilt oud-docent Leon bij een tv-fragment over een jongetje dat een voordracht durft te houden op school, ondanks zijn gestotter. 'Hier draait lesgeven om', zegt de grijze alfaman, de tranen uit zijn ogen wrijvend. De camera's staan alleen op de bank gericht, maar als kijker krijg je ook een idee van de rest van het huis. Bijvoorbeeld als Dominic, de mannelijke helft van het rijke, cocktail slurpende echtpaar 'Dom and Steph', iets uit de vriezer moet pakken.

Hij, van ver: 'Welke vriezer moet ik hebben?'

Zij, op de bank: 'Die grote, beneden.'

Hij: 'Nee, daar ligt het niet.'

Zij: 'Nee, ik bedoel die ándere grote vriezer beneden.'

De bankhangers lijken zich, in tegenstelling tot bij andere realityprogramma's, minder bewust van de camera's en de gevolgen van hun deelname - waarschijnlijk omdat ze geen kunstjes in een jungle, winkelstraat of op een Grieks partyeiland moeten doen, maar gewoon thuis op de bank zitten.

De Familie Blank: Erna (51, stadstoezichthouder), Celine (17, net mbo-mode afgerond), Dianthe (22, werkt bij La Place), Martin (53, keukenverkoper)en de chihuahua's Rambo en Djambo. Beeld Kastermans

'Gogglebox doet me denken aan de begindagen van Big Brother', schreef tv-criticus Grace Dent van dagblad The Independent. 'Toen de deelnemers nog gereserveerd, onbedorven en ontroerend naturel waren.' Met andere woorden: toen een spraakmakende deelname aan realityshows niet per se (korte) roem en een enkeltje vervolgsoap betekende.

Hopelijk heeft RTL4 op het gebied van casting dezelfde balans weten te vinden als de Britse makers. Op de site waarop de Nederlandse deelnemers worden voorgesteld, valt wel gelijk de chihuahua op. Het hondje, veelal als accessoire door hoogblonde vrouwen in handtassen vervoerd, zal op twee van de tien banken liggen.

Ook werd bij de presentatie van sommige bankhangers enthousiast gewag gemaakt van hun seksuele voorkeur: een aantal is 'gay', een gegeven dat vaak zou samenvallen met 'gevatte humor'. Daarin schuilt het gevaar dat de bankhangers vooral op hun 'Geer en Goor'-potentie zijn geselecteerd.

Het goede aan Gogglebox is dat er ook een ouder, intellectueel homostel meedoet. Zij voorzien pseudowetenschappelijke programma's van deskundig en vernietigend commentaar. 'Dit is echt nonsens', zegt de een, terwijl hij de ander vol ongeloof aankijkt.

Iedereen kan het

Thuis voor de buis belooft een terugblik te worden op de tv-week van alle zenders, dus ook van de publieke omroep en concurrent SBS. Het is spannend in hoeverre RTL zichzelf in de montage zal sparen en de concurrentie zal prijzen. Channel4, de commerciële zender waarop Gogglebox wordt uitgezonden, spaarde zichzelf in elk geval niet. De deelnemers mochten lekker zeuren over een tv-programma waarin camera's opgesteld op de wc van een club een nachtlang stomdronken bezoekers filmden. 'Als dit programma wordt uitgezonden door Channel4,' zegt een van de vrome zoons van het immigrantengezin Siddiqui, 'welke ideeën worden dan afgeschoten?'

Ook is er evenwicht tussen nieuwsfragmenten, documentaires en fragmenten uit amusementsprogramma's zoals The Voice UK. 'Wij hebben liever dat ze serieuze documentaires kijken dan comedy', zei de uitvoerend producent van de Britse versie tegen de zondagskrant The Observer. 'Bij comedy wordt maar wat gebabbeld, omdat ze het toch wel leuk vinden.'

Het idee voor Gogglebox ontstond in 2011, tijdens de rellen in Londen. 'Het hele land zat voor de tv om te kijken hoe Groot-Brittannië in brand stond', zei de bedenker van het format tegen The Observer. 'Waarschijnlijk hadden ze er interessante gesprekken over, maar niemand legde die vast. Waarom zouden wij die momenten niet filmen?, dachten we toen.'

Praten over tv heeft een belangrijk kenmerk: iedereen kan het, ongeacht leeftijd, werk of opleidingsniveau. Met de komst van sociale media is het bovendien makkelijker dan ooit die mening te delen met anderen. Niet voor niets behoren tv-programma's in de avonduren vaak tot de trending topics op Twitter. Gogglebox en Thuis voor de buis zijn daarmee een exponent van deze tijd: terwijl het kijken naar tv met alle onlinemogelijkheden individueler is dan ooit, lijkt de drang om samen erover te praten groter.

Tweelingzussen Cobie en Nettie (80). Beeld Kastermans


Maar die technologische ontwikkelingen leiden er ook toe dat het beeld van een tv-kijkend gezin binnenkort is achterhaald. Zit de dochter des huizes nu niet al met de iPad op haar kamer naar Goede Tijden Slechte Tijden te kijken, terwijl de ouders beneden het Achtuurjournaal op hebben staan?

De programma's zijn later in elk geval een mooi tijdsdocument: van de periode dat we nog wel gezamenlijk op de gebloemde driezitter plaatsnamen, het huispak aan, de haren fris gewassen.

Het is grappig, herkenbaar en soms zelfs ontroerend.

Thuis voor de buis, de Nederlandse versie van de Britse succesformule, is vanaf vanavond, inderdaad, op de buis.

Thuis voor de buis wordt woensdagavond om 21.30 uur uitgezonden op RTL4.

De familie Franc: Erik (ondernemer), José(werkt in een sauna, Jesper (17, vmbo)en Demi (15, vmbo). Beeld Kastermans
Vriendinnen Lindcy (31, boekhouding) en Sandy (32, doet opleiding tot medisch pedicure). Beeld Kastermans
Vrienden Christiaan (43) en Markolijn (48), beiden stylist van beroep. Beeld Kastermans
Vrienden Jos (28) en Thijs (30), beiden vormgever van beroep. Beeld Kastermans
De Familie Hendriks: zoon Josh, moeder Nancy (dierenverzorgster) en vader Maurice (docent culturele en kunstzinnige vormgeving). Beeld Kastermans
Tweelingzussen Cobie en Nettie (80). Beeld Kastermans
Vrienden Collin (43,grondsteward) en Steven (40, werkt in de verpleging,) Beeld Kastermans
De Familie Blank: Erna (51, stadstoezichthouder), Celine (17, net mbo-mode afgerond), Dianthe (22, werkt bij La Place), Martin (53, keukenverkoper)en de chihuahua's Rambo en Djambo. Beeld Kastermans

STRIJD OM HET FORMAT

Het format van Gogglebox is bedacht door het Britse productiebedrijf Studio Lambert, onderdeel van het moederbedrijf All3media. Het Nederlandse IDTV valt ook onder All3media en daarom mocht het productiehuis het format in Nederland pitchen. Meerdere partijen, zowel publieke omroepen als commerciële zenders, waren geïnteresseerd. Uiteindelijk haalde RTL4 het format binnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden