Kunstwerk van de weekTitti Doris

Een tros borsten op een stoel: persifleert Sarah Lucas de mannelijke lust of is er meer aan de hand?

Titti Doris (2017) van Sarah Lucas in het Centraal Museum, Utrecht. Beeld Natascha Libbert

Expositie in het Centraal Museum over ‘surrealisme en de seksen’. 

Eerst een mop: drie graven lopen door de paleistuin. Zegt de eerste graaf: mijn vrouw heeft een tiet van wel 10  kilo. Antwoordt de tweede graaf: dat is niks: mijn vrouw heeft een tiet van maar liefst 25  kilo! Zegt de derde graaf… ja, wat zegt hij ook alweer? O ja, vrinden, zegt hij, dit is allemaal buitengewoon underwhelming: mijn vrouw, moet u weten, heeft een bril.

‘Hoezo een bril!?’

‘De rest is tiet.’

Niet echt leuk hè? Vind ik ook niet. Ik hou niet zo van moppen, vooral niet van schuine, en had deze onverteld gelaten, ware het niet dat ik een aanloopje zocht (dit is het aanloopje, het loopt uit de hand) om te beginnen over een vrouw die daadwerkelijk geheel bestaat uit tiet, nou ja, een sculptuur van een vrouw die bijna geheel is gemaakt van tiet. Ik bedoel: twee spichtige beentjes in hooggehakte schoenen onder een tros borsten, gemaakt van panty’s gevuld met katoen, en wel door de Britse kunstenaar Sarah Lucas. Titti Doris (2017) heet het. Men treft haar in het Centraal Museum, in de expositie Moesman: surrealisme en de seksen. Op een stoel. Onderuitgezakt.

Dronk Doris een paar pintjes te veel? Daar lijkt het wel op.

Beeld Natascha Libbert

Het gaat veel over fetisj op deze tentoonstelling, die is samengesteld rond het oeuvre van de schilder, tekenaar en sm-liefhebber Joop Moesman (1909-1988), die heel goed en interessant is en bloedmooi vormgegeven bovendien. Vrouwen zonder gezicht, vrouwen die louter bestaan uit been en oor: lag het aan de surrealist, dan was de vrouw een bouwpakket. Wat erover te zeggen? Kunst over turn-on’s is zelf niet per se een turn-on, zeker niet in deze particuliere en extreme contreien. Wel mooi, soms. En vervreemdend. Of misschien is ze wél een turn-on, maar ben ik gewoon de verkeerde kijker.

Hoe dan ook, het bleek wel typisch een dingetje van mannelijke kunstenaars, die preoccupatie met geïsoleerde vrouwelijke lichaamsdelen. Bij de vrouwelijke surrealisten (hier veelal voor het eerst getoond) ontwaart men amper een vergelijkbare obsessie met het mannenlijf. Geen losgezongen kuiten, geen prothetische bilpartij, niks. Een van zijn eigenaar losgekoppelde lul? Ja, eentje, bij de Tsjechische tekenaar Toyen (goede kunstenaar trouwens!), een teleurstellende score, me dunkt. Wanneer vrouwen aan het objectiveren slaan, lijkt het, objectiveren ze vooral zichzelf en elkaar.

René Magritte: La Race Blanche (1937).Beeld Art Institute of Chicago

Sarah Lucas niet. Zij objectiveert mannen én vrouwen. Letterlijk. Een van haar populairste installaties (niet op de expositie) is een matras waarin een koppel wordt gereduceerd tot hun geslachtskenmerken: een opstaande komkommer met twee sinaasappels (het kunnen ook mandarijnen zijn geweest) voor hem; twee meloenen boven een emmer voor haar. De installatie heeft het botte en lad-achtige dat Lucas Lucas maakt. In diezelfde hoek vinden we Titti Doris.

Eerst zag ik Doris als een persiflage op mannelijke lust. Hoe sneu is hun eeuwige obsessie met die twee zakjes gevuld met klieren en vet, hoe vermoeiend en deerniswekkend. Jullie willen borsten, leek Lucas te zeggen, oké, dan krijgen jullie borsten. Veel borsten. Meer borsten dan jullie ooit hadden durven dromen. 

Maar nadat ik de expositie rond was, murw van al die lijven, en Doris opnieuw zag, daar op haar stoel, wist ik het niet meer zo zeker, dat van die satire. Kwam door de benen. Ze waren zo stakerig, zo fragiel! Opeens stelde ik me Doris voor als een meisje, vroegrijp en geconfronteerd met de dubbele uitdaging van een lichaam dat sneller uitbot dan je lief is en een klas gevuld met hormonaal gestoorde puber-jongetjes. Dat je je gereduceerd voelt tot slechts die ene twee delen van je lijf. Dat je voor even niks anders bent dan tiet.

Beeld Getty

Naam Sarah Lucas (1962)

Titel Titti Doris (2017)

Waar te zien? Centraal Museum: Moesman: surrealisme en de seksen

Materiaal Panty’s, katoen en schoenen

Aaibaarheidsfactor Gemiddeld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden