achtergronddoden in de hiphop

Een trieste reeks sterfgevallen in de hiphop laat jonge fans ontredderd achter

Mac Miller, overleed in 2018 op 26-jarige leeftijd aan een overdosis. Beeld Getty

Juice Wrld, Lil Peep, XXXTentacion, Mac Miller; de trieste reeks sterfgevallen in de hiphop is veel te lang. En steeds als postuum nieuw werk verschijnt, vlamt het verdriet weer op. 

Mac Miller wilde zijn leven omgooien. Eindelijk eens van de dope en de pijnstillers afblijven. De morbide gedachten uit zijn hoofd bannen. De Amerikaanse rapper zette zich twee jaar geleden aan een nieuw album, waarin de verandering moest doorklinken. Minder hiphop, meer soul en broeierige romantiek. Misschien zelfs een paar flarden ontloken levensgeluk.

Miller schreef een kladblok vol emotionele songs, nog steeds over vergankelijkheid en existentieel onheil, maar ergens aan de horizon gloorde een streep licht. Hij nam de plaat op met een topproducer, speelde zelf wat instrumentele stukken in. Het album was bijna af en klonk geweldig. Ja, het zou nog best eens goed kunnen komen met Mac Miller, dacht Mac Miller. En toen ging hij dood.

Afgelopen vrijdag verscheen de postume plaat Circles van de rapper, acteur en liedschrijver, die op 7 september 2018 overleed aan een giftige drugsmix, alleen op zijn kamer. Dat album van Miller zal het al ruim een jaar smeulende verdriet van zijn fans opnieuw aan de oppervlakte brengen. Circles is een mooie en ingetogen plaat, maar het is moeilijk ernaar te luisteren. In iedere song zit wel zo’n refrein of zinsnede die als een nagel over je rug krast.

In Surf  hoor je een aarzelend beginnetje van een toekomstperspectief: ‘I know somebody knows me. I know somewhere there’s home. I’m starting to see that all I have to do is get up and go.’ Maar in het nummer Circles slaat het opborrelende enthousiasme al zo’n beetje dood. ‘I cannot be changed’, zingt Miller. ‘Trust me, I’ve tried. I just end up right at the start of the line.’ Zo te horen wist Miller waar het schip zou stranden. ‘Everybody’s gotta live, and everybody’s gonna die’, zingt hij in Everybody.

De afgelopen jaren regende het postume hiphopplaten. Een hele generatie jonge en zeer veelbelovende Amerikaanse hiphopsterren werd in minder dan twee jaar weggevaagd, in een zelfs voor de hiphop ongekend tempo. Mac Miller stierf dus, aan een overdosis, op 26-jarige leeftijd. XXXTentacion werd doodgeschoten (21). Lil Peep bezweek ook aan een overdosis (21). En eind vorig jaar overleed de rapper Juice Wrld (21) aan een ongecontroleerde drugsinname. En de lijst is veel, veel langer (laten we Nipsey Hussle, Lexi Alija en Hella Sketchy niet vergeten).

Nipsey Hussle, werd in 2019 op 33-jarige leeftijd doodgeschoten.Beeld Getty

Epidemie

De trieste reeks sterfgevallen in de hiphop roept herinneringen op aan een ander verschrikkelijk tijdperk in de Verenigde Staten, van grofweg midden jaren negentig tot midden jaren nul. Toen overleden 2Pac, Biggie, Eazy-E en nog veel meer rappers, en werd de hiphopcultuur geteisterd door geweld en drugsellende. Maar de epidemie die nu door de hiphop trekt, lijkt haast nog ernstiger. Vanwege de aantallen slachtoffers in zo korte tijd. Vanwege de leeftijd van de betreurden, en de spiraal van drugsmisbruik en gecultiveerde doodsverachting

Maar ook door de uitwerking die de dood van de artiesten heeft op hun fans. Een jonge hiphopvolger van een jaar of 16 heeft de afgelopen jaren afscheid moeten nemen van zomaar tien van zijn of haar favoriete rappers, uit de eigen generatie. Dat is in de popmuziek niet eerder vertoond, eigenlijk onvoorstelbaar en peilloos verdrietig voor die miljoenen jongeren die zich vol overgave in de hiphopcultuur hebben gestort. 

Juice Wrld, overleed afgelopen december op 21-jarige leeftijd aan een overdosis.Beeld Getty Images / Colourbox

Hoe hard de dood van Juice Wrld erin hakte bij zijn fans, was afgelopen december voelbaar in popzaal 013 in Tilburg, bij een show van de rapper Denzel Curry. In de lange rij voor het podium, ’s middags al, begonnen ineens een paar honderd telefoons te bliepen. Juice Wrld dood. Tranen in de rij, want Juice Wrld was geliefd, ook bij de fans van Curry. Het concert werd daarna een halve eredienst, waarbij Curry die naargeestig lange rij dode rappers nog maar eens bij name noemde. Smartphonelampjes in de lucht, doodse stilte, kippenvel.

Wereldwijd stak na de dood van ‘Juice’ een orkaan van rouwbeklag op, zoals dat eerder al was gebeurd na de dood van Mac Miller, Lip Peep en XXXTentacion. Nog een groot verschil met de golf hiphopdoden van twintig jaar geleden: we leven nu online, en bouwen onze rouwmonumenten op sociale media.  

Herdenkingszuilen 

De Instagramaccounts van XXXTentacion en Juice Wrld zijn veranderd in gigantische herdenkingszuilen, waar fans nog dagelijks hun laatste eer bewijzen. ‘Ik mis je, ik heb zo veel van je geleerd’, schrijft een van de bijna 20 miljoen volgers van XXXTentacion. Iemand anders: ‘Als iemand hulp nodig heeft, laat het mij weten. Ik kan je misschien helpen.’ Vrijwel iedere minuut wordt een nieuw rouwcommentaar toegevoegd aan de laatste foto van XXXTentacion, die op 20 mei 2018 op zijn account werd geplaatst. Soms een emoticon van een gebroken hartje, soms een lang relaas over de eigen sombere gedachten. 

Die oeverloze reeks treurige berichten verlengen het rouwproces, en kunnen ervoor zorgen dat fans zich bijna obsessief op de dood van hun idool storten. De verwerking is niet te vergelijken met de manier waarop vorige generaties afscheid namen van hun grote popdoden, van Elvis Presley tot John Lennon en Kurt Cobain. Fans van toen vernamen het nieuws op radio of tv, spraken er over met vrienden of in huiselijke kring en waren daarna op zichzelf aangewezen. Ze gingen na een paar weken over tot de orde van de dag – al is de nalatenschap van iemand als Kurt Cobain uitgegroeid tot epische proporties. De huidige hiphoprouw lijkt eindeloos, en wordt ook nog aangewakkerd door de constante stroom aan postume liedjes, compilaties en soms compleet nieuwe albums. 

De hoeveelheid onafgemaakt werk van veel te jong overleden rappers is vaak onuitputtelijk. De laptops van de Soundcloud-rappers van nu, jongens die hun tracks vaak zelf in elkaar knutselden op de pc, staan vol met flarden nieuwe liedjes, met aanzetten van lyrics en onuitgewerkte muzikale ideeën. De fans worden via Spotify, Soundcloud en YouTube gevoed met een stroom door anderen afgemaakt werk, of gewoon rommelige, onaffe tracks die de tragiek van het onvoltooide leven alleen nog maar schrijnender maken. 

Van Lil Peep, die overleed op 15 november 2017, verschenen na zijn dood 27 nieuwe nummers en twee nieuwe albums. Het postume liedje Falling Down, dat na zijn dood werd aangevuld met een ingezongen stuk tekst van XXXTentacion – die daarna zelf dus ook overleed – werd Lil Peeps best beluisterde nummer op Spotify, met  432 miljoen streams. Waarschijnlijk doordat de fans bij dit nummer kunnen zwelgen in hun smart. Falling Down is verdrietig, maar ook troostrijk. ‘Come, let’s watch the rain as it’s falling down’, zingt Lil Peep. ‘Sunlight on your skin when I’m not around.’

Het is nog een factor waardoor de dood van deze rappers zo moeilijk te verkroppen is. XXXTentacion, Lil Peep en Juice Wrld maakten breekbare, van duistere emoties doortrokken hiphop vol teksten over psychische nood, angsten en depressies, en de verlossing die drugs en pijnstillers kunnen brengen, op weg naar de onvermijdelijke dood. Of wie weet: een zelfgekozen einde. De liedjes zijn soms ondraaglijk zwaarmoedig. Het lijkt of de rappers steeds vooruitwijzen naar hun eigen verscheiden.

Bij het nummer Legends van Juice Wrld gaan de nekharen overeind staan. De rapper heeft het over de dood van zijn vrienden en collega-rappers, en hij vraagt zich vertwijfeld af waarom ze allemaal moeten sterven op hun 21ste. ‘Ze zeggen dat ik een nieuwe legende kan worden’, zingt Juice Wrld. ‘Maar die titel hoef ik even niet, want de legendes van nu sterven allemaal. Ze worden niet ouder dan 21. Wat is er aan de hand, loopt de wereld op zijn einde?’ Het nummer gaat natuurlijk over de dood van Lil Peep en XXXTentacion. Maar uiteindelijk ook over hemzelf, want ook Juice Wrld haalde de 22 niet.

De track Sad van XXXTentacion is ook niet met droge ogen uit te zitten. De rapper bezingt zijn suïcidale gedachten en die van zijn leeftijdsgenoten. ‘Laat maar weten als je je beslissing hebt genomen’, rapt hij. ‘Als je alles achter je wilt laten. Maar wie ben ik dan? Iemand die niet heeft durven loslaten?’ In de clip bij het nummer, die na de gewelddadige dood van de rapper verscheen, zien we XXXTentacion zijn eigen begrafenis bezoeken.

Nihilisme 

Het lijkt soms of de nihilist Friedrich Nietzsche (1844-1900) is herboren in de hiphop van de ‘Club van 21’. Lil Peep maakte de zinloosheid van het bestaan tot een van zijn voornaamste thema’s. Een 14-jarige, hartstochtelijke fan van Lil Peep vertelde bij het concert van Denzel Curry dat hij de dood van zijn held niet van zich af kon zetten, juist omdat de liedjes van Lil Peep zo verdrietig waren. Vooral het nummer Life is Beautiful greep hem bij de keel, zei hij, iedere keer als het liedje voorbij kwam op zijn afspeellijst. 

Life is Beautiful  is inderdaad een in tranen verdronken liedje, dat tegelijk is doortrokken van cynisme. ‘Als ik zelfmoord overweeg, ga jij me dan tegenhouden?’, zingt Lil Peep. ‘Ga je helpen mij er bovenop te krijgen, of laat je me vallen?’ Daarna doet de rapper nog een morbide voorspelling. ‘Ik denk dat ik doodga, alleen in mijn kamer.’ Lil Peep overleed alleen, in zijn tourbus, waar hij zich had teruggetrokken om een fatale dosis drugs te nemen.

De combinatie van dit soort teksten met de uiteindelijke afloop van al die hiphoplevens maakt de huidige dodenreeks zo wrang en wreed, en misschien zelfs historisch zorgwekkend. Toen afgelopen vrijdag de plaat van Mac Miller op de streamingplatforms verscheen, verzamelden zijn fans zich onder een groot reclamebord op het Amsterdamse Rembrandtplein. Weer moesten de kaarsjes worden ontstoken, anderhalf jaar na het overlijden van de rapper. De verwerking is nog in volle gang. Het wachten is op de volgende postume plaat, waarschijnlijk van die laatste grote rapdode, Juice Wrld. 

Afgelopen weekend verscheen van hem vast een eerste teken van leven na de dood in het nummer Godzilla, dat Juice Wrld maakte met rapper Eminem. Het condoleanceregister op Instagram stroomde opnieuw over. ‘Zo goed om weer iets van je te horen, bro’, schreef iemand. ‘Maar mijn pijn gaat nooit meer weg.’ 

Lil Peep, overleed in 2017 op 21-jarige leeftijd aan een overdosis.Beeld Kristyna Archer, met dank aan We Care a Lot

De postuum verschenen plaat Circles van Mac Miller was bijna klaar, toen de rapper overleed. Het verschijnen van het album roept dus geen ethische vragen op, maar dat doen veel postume liedjes en platen van andere rappers wel. Het nummer Falling Down van Lil Peep werd na zijn dood aangevuld met een tekst van de controversiële want gewelddadige rapper XXXTentacion. Volgens veel fans van de zachtaardige Lil Peep zou de rapper dat nooit goed hebben gevonden. Het nummer werd de meest beluisterde track van Lil Peep, en is dus een belangrijk onderdeel geworden van zijn nalatenschap.

De postume plaat Circles van Mac Miller is verschenen bij Warner Music. Vorige maand verscheen Bad Vibes Forever, de tweede postume plaat van rapper XXXTentacion, bij Empire/ Caroline.

Marcelino Lopez over jongeren en rouw en de rol van sociale media: ‘Toon begrip voor het verdriet’

De Nederlandse psycholoog Marcelino Lopez, auteur van het boek Liefdesgedoe (over liefde in tijden van Facebook), weet veel van jongerencultuur en sociale media, en dus ook over rouwbeklag op de Instagramaccounts van overleden popsterren. De online verwerking kan volgens hem heilzaam zijn. ‘Het gevoel dat je pijn kunt delen, is helend’, zegt hij. ‘Of dat nu via sociale media gebeurt, met de telefoon of in een rouwcentrum.’

Volgens Lopez versterken de sociale media het gevoel van verdriet van vaak erg jonge fans wel. Omdat fans en volgers het gevoel hebben dat ze onderdeel zijn van het leven van hun idool. ‘Ik voel zelf ook een intiemere band met sommige wetenschappers of schrijvers die ik volg, dan met mijn nieuwe buren, of de groenteboer die ik bijna dagelijks zie. En ondanks dat het niet wederkerig is, zijn mijn gevoelens voor deze personen wel echt, ik voel echt een band.’

Moeite met relativeren

Jongeren van een jaar of 14 die zich dagelijks storten op het rouwbeklag op Instagramaccounts van overleden rappers als Lil Peep of Juice Wrld hebben waarschijnlijk wel meer moeite met relativeren. Lopez: ‘Online vind je een oneindig reservoir aan gelijkgestemden en clubjes bij wie je je thuis voelt omdat ze denken, voelen en doen zoals jij. Aan de ene kant vervreemdt dat ons van het leven in het hier en nu, met de mensen in onze directe omgeving. Je raakt steeds meer verstrikt in je eigen bubbel. Zo kan het gebeuren dat je zoon of dochter rouwt om een rapper waar jij als ouder nooit van hebt gehoord.’

Wat de gevolgen zijn van het delen van de intiemste gevoelens op sociale media, is nog niet te overzien, denkt Lopez. ‘We zitten midden in een nooit vertoond sociaal experiment, en we moeten nog leren hoe we daar verantwoordelijk mee om moeten gaan. Maar wat ik hoop is dat jongeren juist doordat ze zo dicht op het leven van hun idolen zitten, ook scherper de beperkingen van al die geïdealiseerde levens zien.’ Als het gaat om de dood van de idolen, moeten ouders van treurende fans hun kinderen een eigen rouwproces gunnen, zegt hij. ‘Rouw is in de praktijk een heel individueel en chaotisch proces. Het is niet vreemd dat jongeren anders rouwen dan volwassenen. Rouwen is iets waar je door ervaring beter in wordt.’

Lopez heeft ook een advies aan ouders van wie een kind obsessief bezig is met de dood van een geliefde popster of rapper. ‘Als een kind obsessief rouwt om een rapper die hij niet persoonlijk kent, dan is er misschien ook iets anders aan de hand. Maar in plaats van de rouw van je kind te veroordelen, kun je beter leren begrijpen waaróm die rapper een zo belangrijk onderdeel van zijn of haar leven is geworden.’

Marcelino LopezBeeld Frank Ruiter
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden