Een tijdreis naar Maerlants wereld

De Middeleeuwen liggen in heel Europa voor het oprapen, maar hoe lang nog? Stadsbestuurders lijken tegenwoordig 'als door een boze geest te zijn aangeblazen', zoals Erasmus ooit van de eerste calvinisten zei....

Zij malen niet om kerken en kathedralen, kloosters en kastelen, gildenwerkplaatsen en librijen, gasthuizen en begijnenhoven - overblijfselen uit die tijd. Voor hen zijn dat obstakels (op 'toplocaties' vaak) die vervangen moeten worden door kantoortorens en parkeergebouwen, ringwegen en fly-overs, winkelcentra en metrostations

In Den Haag herinnert hier en daar nog een plekje aan het luisterrijke verleden van de middeleeuwse graven van Holland, maar nabij het Malieveld, waar in de oude patriciërswoning van de baron Van Westreenen het Museum van het Boek is gevestigd (ook bekend onder de zoveel deftiger naam 'Meermanno-Westreenianum') rukt de Amerikaans gemodelleerde stedenbouw op.

Je hebt het gevoel eerst van een cultuurschok te moeten bekomen, voordat je je - de weg gewezen door een onvervalst Haags pratende portier - ten volle kunt overgeven aan de vaak prachtig verluchte handschriften die hier de geest van de Middeleeuwen (tot en met 26 januari) doen herleven.

Dit is science fiction. Een reis in de tijd. Lopend van het monsterlijke Babyloncomplex en het aanpalende Centraal Station naar de op een steenworp afstand gelegen Prinsessegracht overbrug je in een paar minuten een eeuw of zeven, maar dan ben je ook in de wereld van Jacob van Maerlant, die voor lezers van Frits van Oostroms vuistdikke en met de AKO-prijs bekroonde biografie op deze tentoonstelling nóg meer een papieren wereld blijkt te zijn dan ze al was.

Want over Jacob van Maerlant zelf - wie hij was, hoe hij leefde, welke hartstochten en verlangens hem tot het scheppen van zijn duizenden versregels brachten - is weinig bekend. Als een ware schrijver is Jacob van Maerlant (1230-1296) geheel opgegaan in zijn geschriften. Zelfs zijn biograaf, die er toch álles aan gedaan heeft om de méns Van Maerlant (onze Jacob zogezegd) achter de nagenoeg vergeten en in elk geval nauwelijks nog gelezen auteur vandaan te peuteren, heeft eigenlijk alleen het werk van Van Maerlant en zijn kennis van die tijd om ons wat meer diets te maken, wat het onverwachte succes van Maerlants wereld - al voordat de AKO toesloeg - er nog raadselachtiger op maakt. Het zal wel een kwestie van 'marketing' zijn, maar dan nog.

De tentoonstelling in het Museum van het Boek is met de 69 handschriften die worden getoond (plus de dia's die je in een van de kamers rustig kunt bekijken), een bezoek meer dan waard. Een schat aan zelden vertoonde boekwerken brengt je oog in oog met de grote werken van de meester zelf, zijn Alexanders geesten, de biografie van Alexander de Grote, zijn Historie van de Graal/Boek van Merlijn, zijn Heimelijkheid der heimelijkheden, een vorstenspiegel voor Floris V, zijn Rijmbijbel - een prachtig exemplaar uit de nalatenschap van de baron Van Westreenen - en zijn Spieghel Historiael, dat immense 'overzicht' van de gehele toen bekende geschiedenis.

Daarenboven worden andere werken uit die tijd, De bello Judaico van Flavius Josephus bijvoorbeeld, of Le livre de la Bouquechardière van Jehan de Courcy (met een schitterende miniatuur) aan de zich vergapende kijker voorgelegd.

Een uurtje (of twee) in het Museum van het Boek en de bladzijden, handgeschreven kolommen en magnifieke afbeeldingen rijen zich aaneen tot een uiterst beweeglijk verhaal over Maerlants wereld, waarin Priamus, Paris en Helena evenzeer hun plaats hebben als koning Arthur, Lancelot, Alexander de Grote en Floris V, om van de hevig tegen de Romeinen strijdende joden (herkenbaar aan hun 'jodenmuts') nog maar te zwijgen.

Willem Kuipers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden