'Een stug boek maakt te veel lawaai'

Oud-quizmaster Ron Brandsteder sprak Stieg Larssons ‘Millennium Trilogie’ in.Door Robert van Gijssel..

Zeker, Ron Brandsteder (oud-quizmaster, tv-persoonlijkheid) is gaan houden van Stieg Larsson, de in 2004 overleden Zweedse schrijver van het thrillerfenomeen De Millennium Trilogie. Maar na het voorlezen van diens drie vuistdikke boeken – Larssons hele oeuvre en goed voor bijna dertig cd’s aan luisterboek – ontsnapt Brandsteder toch ook een verzuchting. ‘Die man moet een topografische freak zijn geweest, in elke alinea staan drie plaatsnamen of adressen.’

Lees het maar eens zonder verhaspelen voor, alsof je zelf dagelijks heen en weer reist: van Norsjö en terug naar de Götgatan in Stockholm. De plattegrondskopij leverde flinke problemen op voor Brandsteder, die met de trilogie zo ongeveer een nieuw leven als voorlezer is begonnen. Hij neemt de voorleeskunst uiterst serieus. ‘Niet even van te voren de tekst instuderen, want dan verlies je spontaniteit, dan wordt het acteren.’ Maar de hoofdstukken moeten wel gescand op onuitspreekbare straat- en plaatsnamen. ‘Die werden gemaild naar de Nederlandse vertaalster, en dan oefende ik met haar aan de telefoon de uitspraken, schreef ze fonetisch op. Ik wilde het Zweeds authentiek uitspreken, dat geeft couleur locale.’

Hij heeft een uitstekende techniek ontwikkeld in de voorleessport. Rituelen? Nauwelijks, Brandsteder zit goed in zijn vel. De voorleesplek onder een eenzaam lampje, in de studio van uitgeverij Rubinstein in Amsterdam, brengt voldoende concentratie. Het oogcontact met de technicus en opnameleider, achter het geluidsdichte glas, geeft rust. Het voorleesmateriaal is geprint op losse A4’tjes. ‘Zo kun je geluidloos bladeren, heel zachtjes een velletje van de stapel schuiven. Een stug boek maakt te veel lawaai.’

Dan de ogen, waarvan er één een eigen leven is gaan leiden. ‘Mijn ene oog leest de tekst die ik voorlees, in realtime. Het andere kijkt schuin omlaag naar de volgende regels, zodat ik weet hoe mijn intonatie moet zijn, aan het einde van een zin, of aansluitend op een volgende regel. Komt er spanning, moet ik zacht eindigen, of juist met een kleine stemverheffing? Een handigheidje.’

Als je naar Ron Brandsteder luistert, ook in het echt, snap je waarom juist hij als voorlezer is gevraagd door Rubinstein, eerst voor de thrillers van John Grisham, nu voor de bestsellerreeks van Larsson. Het bronzen en extraverte quiz-enthousiasme van weleer is er niet meer, sluimert mischien nog ergens. De stem is er nu één van ‘schuif gezellig aan’. Brandsteder spreekt zacht, haardvuurwarm maar zeer verstaanbaar, soms bijna intiem. Hij houdt de aandacht vast met fluisterzachte spanning maar kan ook ineens een donderende dominee zijn met een voordracht als een vuist op tafel.

‘Dynamiek in de stem is van het grootste belang’, zegt Brandsteder. Zijn grote voorbeelden: Orson Welles, Richard Attenborough, Peter Ustinov. ‘Gedragen mannenstemmen met overtuigingskracht, stemmen die staan als een huis. Voorlezen is niet lezen wat er staat, maar inleven en overbrengen, met de stem de nuances aangeven.’

Want de luisterboekenbusiness is eigenlijk een gortdroge, zegt Brandsteder. In een ver verleden heeft hij eens een hoorspel gedaan, een politiestuk naar Baantjer, met Joop Doderer. ‘In een echte hoorspelstudio, met grintpad en bel – ding dong – tot je beschikking. Lees je een luisterboek voor, dan sta je met lege handen. Je hebt alleen je stem waarmee je de rollen moet zien te vertolken. Leestekens ziet de luisteraar niet, je zult een stem een bepaalde nuance moeten geven om aan te geven wie er praat. Maar niet acteren dus, geen stemmetjes, uiteraard niet ineens als een vrouw gaan praten.’

Bijgeluiden zijn helemaal uit den boze. ‘Soms bij het voorlezen van Larsson dacht ik, en ik zei dat ook tegen de technicus: hier zou nu eigenlijk een klein muziekje moeten klinken. Als ik bijvoorbeeld las: Hij fronste zijn wenkbrauwen en deed de deur zachtjes dicht... dan even een spannend viooltje.’ Het mocht niet.

En er worden veel wenkbrauwen gefronst in het werk van Larsson. De redactrice voor de Nederlandse luisterversie heeft het voor de grap geteld: een keer of vijftig per boek. Brandsteder merkte dat zijn eigen wenkbrauwen ook iedere keer omlaag gingen: inleving dik in orde.

De oud-tv-man houdt van de thriller, van het goede plot, de rust van het lezen of het luisteren. ‘Een erfenis’, zegt hij. Onvergetelijke herinneringen: met het hele gezin rond de tafel bij de hoorspelen over politiecommissaris Paul Vlaanderen. ‘Spannend, voor een kind zelfs eng. Daar kun je je nu niets meer bij voorstellen.’

Van de televisie is Brandsteder een beetje afgedreven. ‘Ik kan slecht tegen het tempo, de snelle schakelingen, de vluchtigheid, het gebrek aan rust en verdieping.’ De overstap naar de sonore wereld van het voorgelezen boek voelt voor hem dan ook als een zegen en een nieuwe carrière. ‘Deze voltooide trilogie geeft me een bijzondere sensatie. Ik sta ineens toch op een cover in de boekenkast, een beetje tijdloos geworden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden