Oog voor detail The Russian Bride’s Attire

Een snoepend jongetje dat observeert van een afstand

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: lekkers.

Detail uit ‘The Russian Bride’s Attire’, Konstantin Makovsky, 1889. Beeld Collectie Fine Arts Museums of San Francisco

De buit is binnen. Als ik vroeger Sint Maarten ging lopen met vrienden, op 11 november in het donker met lampionnen die echt in de fik konden vliegen en dat geregeld ook deden, was het bewonderen van de buit, eenmaal weer warm thuis, de beloning. De mandarijnen werden er snel uitgefilterd naar de fruitschaal, het snoep was altijd te veel om in twee handen te houden, en werd dus op het tapijt gelegd. Of in het schort op je schoot, zoals bij deze jongen. Verzameld en gekoesterd, en dan rustig, buiten de aandacht van de grote mensen, stuk voor stuk beginnen.

Onder de buitverzamelaars had je de langzame en de snelle. Kinderen die elk snoepje zo lang mogelijk heel hielden in hun mond en het er tien keer uithaalden om te bekijken, en de kinderen die voor het tanden poetsten het meeste al ophadden. Ik heb nu van beide types één exemplaar thuis – een die alles hooguit de volgende dag opheeft, en een bij wie ik rond Pasen nog de helft in een pot op de kamer vind – allebei prima. Ooit deed ik die beroemde marshmallowtest met ze, een psychologische proef om te kijken hoe lang ze zich kunnen beheersen, en u raadt wel hoe de scores uitpakten.

Dit jongetje hier, engelachtig belicht op zijn blonde achterhoofd en lichtblauwe shirt, is echt een kind in de snoepwinkel. Want de hele compositie van bijna vier meter breed en drie meter hoog is zo zoet gekleurd dat het net een suikerhuis lijkt. Zo zoet als deze zie je zelden schilderijen. Twee keer knipperen en je kunt je indenken dat de jurken met hun franjes en versiersels en de gedecoreerde hoeden allemaal van snoep zijn. Alsof je het lekkers eraf kunt pulken. 

Niemand heeft dit kind in de gaten, hij zit er precies zo bij als je thuis de snoepdoos leeg at wanneer er bezoek was. Zijn schoot ligt vol, ik kan niet goed herkennen wat er precies in ligt, maar omdat hij aan een koekje zit te kanen vermoed ik dat het lekkers is. Hij is de enige jongen in het schilderij. Verderop, rechts achter, wil er nog een man binnenkomen maar die wordt subtiel de deur uit gewerkt. Het is natuurlijk geen Sint Maarten hier; dit is een bruiloftsvoorbereiding; een plek alleen voor vrouwen, waar alleen de jongste jongens onder hun kinderen welkom zijn.

‘The Russian Bride’s Attire’, Konstantin Makovsky, 1889. Beeld Collectie Fine Arts Museums of San Francisco

Ik vraag me wel eens af hoe dat gaat in culturen waar mannen en vrouwen strikt gescheiden zijn. Jongetjes zijn tot een bepaalde leeftijd – ik denk twaalf – altijd bij de vrouwen. Hoe is hun herinnering daaraan later? Hoe radicaal moet die overgang wel niet zijn, als je je hele jeugd in de levendige aanrakerigheid van vrouwengezelschap hebt doorgebracht?

Konstantin Makovsky verbeeldde die sfeer in deze historische bruiloftsvoorbereiding van de vrouw van tsaar Alexis I. Of de vrouw er zin in heeft is maar de vraag, want ondanks alle kleuren hangt er ook een trieste sfeer. Het schilderij ging eind 19de eeuw op toernee alsof het een theaterstuk was, en was in de VS een bezienswaardigheid. Michael Henri De Young, eigenaar van de San Francisco Chronicle, kocht het aan.

Een vreemde eend in het museum Legion of Honor in San Francisco, tussen de Europese en Amerikaanse kunstenaars. En het jongetje, in zijn eigen wereld met zijn snoep, quasi-onverschillig toekijkend naar waar hij niet bijhoort, is is een prachtig beeld van observeren van een afstand.

Konstantin Makovsky

The Russian Bride’s Attire

1889

Olieverf op doek

279,4 x 373,4 cm

Legion of Honor Fine Arts Museum of San Francisco

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden