Georg Friedrich Haas en Mollena Williams-Haas

Interview Georg Friedrich Haas en Mollena Williams

Een sm-liefhebber uit een nazi-nest en een strijdbare ­feministe

Georg Friedrich Haas en Mollena Williams-Haas Beeld Contour by Getty Images

Hij: een wereldberoemd componist, gebukt onder een naziverleden en zijn voorkeur voor sm. Zij: een performer, eindelijk van de fles. Uitgerekend zij vonden in elkaar ware liefde, en inspiratie voor een nieuwe voorstelling.

Hij had haar op een datingsite laten weten dat hij een ‘succesvol kunstenaar’ was en eraan toegevoegd: ‘Ik wil je graag temmen.’ Zij had haar vriendinnen voor de zekerheid op de hoogte gesteld van haar date met een on­bekende man die net als zij een voorkeur had voor kinky seks. ‘Mocht ik in stukken gesneden in de rivier worden ­gevonden, dan zou hij tenminste flink te grazen worden genomen door een stel militante feministen.’

Het liep ­anders. Hij kookt die avond voor haar, ze hebben seks, hij vertelt haar dat hij in haar zijn droomvrouw heeft gevonden en een kleine twee jaar later treden Georg Friedrich Haas (64) en Mollena Williams (48) in het ­huwelijk, 21 december 2013.

Een onwaarschijnlijke verbintenis: een zwarte ­Amerikaanse uit een achterstandswijk in New York en een blonde Oostenrijker uit een nazi-nest. Een strijdbare ­feministe en een echtgenoot die zich laat aanspreken met Herr Meister. Een performer die vaak in de schijnwerpers staat en een componist die zijn werk doet achter de schermen. Een alcoholiste en een matig drinker.

Op het oog geen match made in heaven, maar wie de ­chemie ziet ­tussen de twee, kan niet anders dan vertederd raken. Het echtpaar geeft acte de présence op een film­festival in ­Griekenland tijdens de première van een film over hun meervoudig ­beladen relatie, The Artist & the ­Pervert.

Zorgzaam strijkt zij het boordje van zijn ruitjeshemd glad, waarna hij liefdevol haar hand pakt. Georg Friedrich Haas, specialist in microtonale muziek en een van de meest gelauwerde componisten van hedendaagse ­muziek, heeft in Williams zijn nieuwe muze gevonden. Eind vorig jaar ging hun eerste gezamenlijke productie in wereldpremière: HYENA, a concerto for storyteller and ­chamber orchestra over de alcoholverslaving van Williams, ­woensdag te zien op het Holland Festival.

‘Ik heb me nooit beter gevoeld dan in deze relatie’, zegt Williams. ‘Dit heb ik altijd gewild. Dit is wie ik ben.’ Sinds hun huwelijk draagt ze een zilveren collier bij wijze van halsband die de meester-slaaf­relatie symboliseert in hun bdsm-­relatie, een verzamel­begrip voor bondage, discipline en ­sadomasochisme. Haar vrijwillige ­onderwerping is alleen mogelijk door wederzijdse toewijding en gelijkwaardigheid, zegt ze.

Het leverde haar als zwarte ‘slaaf’ van een blanke ‘meester’ niettemin een storm aan hatemails op, vooral van Afro-Amerikaanse vrouwen. ‘Wat me pijn doet, is dat ze zeggen: jij schaadt ons hiermee. Wat ik juist wil laten zien, is dat het oké is om te zijn wie je bent. Dat je als zwarte vrouw ­alles kunt zijn, echt alles. Ik probeer niemand iets op te leggen. Het enige dat ik wil bereiken, is dat mensen ­respect tonen voor verschillen.’

Georg Friedrich Haas en Mollena Williams-Haas Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

De ‘trillende bloem van onder­werping’ blijkt een zelfverzekerde feministe en anti­raciste. In de documentaire zien we een kordate vrouw die de touwtjes van haar relatie stevig in handen heeft, al wil het stereotype beeld van een ‘slaaf’ en van dienende echt­genote anders. In de film zien we hoe de componist zich bloot naar zijn computer haast, kennelijk met een muzikale ingeving die meteen moet worden vastgelegd. Moederlijk vraagt ze of ze zijn kleren zal brengen. ‘Sokken?’ ‘Geen zwarte’, antwoordt hij ­afwezig.

Ze zijn de schaamte voorbij, op alle fronten. Georg Friedrich Haas – drie mislukte huwelijken achter de rug –kwam pas uit voor zijn seksuele voorkeur nadat hij in 2013 vanuit Europa naar New York was verhuisd om les te geven aan Colombia University. Ook hij kreeg het voor zijn kiezen, hoewel zijn nieuwe relatie hem naar eigen zeggen productiever en creatiever maakte. Williams, aanstekelijk ­lachend: ‘Natúúrlijk word je productiever als iemand anders alles voor je regelt.’

Waar zijn vrouw een sprankelende en grappige verteller is en vaak het woord neemt, spreekt Haas aarzelend, mompelend bijna. ‘Veertig jaar lang heb ik eronder geleden dat ik me moest verstoppen, mijn leven is erdoor getekend. Door ermee voor de dag te komen, wil ik tegen iedereen zeggen: wacht er niet zo lang mee en wees wie je bent.’

Hij beleefde een tweede coming-out in de VS. ‘Die over dat nazi-ding.’ Als kind en kleinkind van volboed­nazi’s moest hij naar school ‘met een Hitlerjugendkapsel en een stijf gestreken broek’. De school zat ook vol nazi-kinderen, pffff – een vorm van emotioneel kindermisbruik.’ Zijn 90-jarige moeder windt er in de film geen doekjes om dat ze het huwelijk van haar zoon met een zwarte vrouw moeilijk te verteren vindt.

Williams: ‘Ik heb vrienden wier ­ouders de kampen niet hebben overleefd. Georg was bang dat die mensen hem zouden aan­vallen. Maar ze hebben hem allemaal in de armen gesloten, letterlijk. Dat heeft enorm geholpen bij het verwerkingsproces.’ Alsof ze grossieren in beladen issues, werd zowel het ­huwelijk als de halsbandceremonie voltrokken in een New Yorkse synagoge door een vrouwelijke rabbijn van Duitse afkomst. Williams: ‘Een vriendin van me. Ze zei: ‘Zowel in de Bijbel als in de Thora wordt aangegeven hoe meesters hun slaven moeten behandelen, met liefde en respect, dus laten we het gewoon doen.’’

Tijdens de plechtigheid werd een van zijn 3 Stücke für Mollena uitgevoerd. ‘Wat zo mooi was’, zegt Haas, ‘is dat 97 van de honderd aanwezigen nooit hedendaagse muziek hadden gehoord, en ze waren allemaal ontroerd.’ In zijn muziek weeft hij lange lijnen van microtonen, klanken tussen de twaalf gebruikelijke intervallen, wat vaak buitenaardse en soms schurende effecten oplevert.

Ook voor Williams was hedendaagse muziek onbekend toen ze haar man leerde kennen. In een van haar komische performances vertelt ze: ‘Ik moest altijd denken aan een kat die levend in de fik was gestoken en in een piano gestopt. Door Georg ging ik echt luisteren en hoorde ik pas hoe mooi en diep die muziek klonk.’

‘Een repertoire van duisternis’, zei hij ooit over zijn ­eigen werk, dat overal ter wereld wordt uitgevoerd. Altijd somber, vaak met een politieke lading. Zijn bekendste werk, In Vain uit 2000, was een muzikaal protest tegen de opkomst van extreem-rechts in Oostenrijk een jaar eerder. Haas componeerde onder meer de muziek voor de grootse opening van de ­Hamburgse Elbphilharmonie in 2016. HYENA is zijn eerste artistieke project met zijn echtgenote.

Het is een paar dagen voor haar elfde sobreversary, zoals Williams de verjaardag noemt van de dag waarop ze na een zware strijd de afkickkliniek verliet, de drank meester. Tijdens haar van whisky doortrokken hallucinaties had haar demon, de drankzucht, zich aangediend in de vorm van een hyena. Ze besloot een voorstelling te maken over haar alcoholisme. ‘Heel moeilijk om ermee naar buiten te komen’, zegt ze, hoewel ze als performer van kinky seksshows en schrijfster van de blog the perverted negress ruim ervaring had met taboe-onderwerpen. ‘Alcoholisme bij vrouwen wordt niet geaccepteerd. Alle beroemde drinkers zijn mannen – denk maar aan Hemingway en dat soort mannen. Ken je één beroemde vrouwelijke alcoholist? In de gekleurde gemeenschap wordt nauwelijks gesproken over drankzucht, omdat wij al zo vaak onderwerp zijn van vreselijke stereotypen.’

Ze somt een reeks ooms en tantes op die aan drank ten onder zijn gegaan. ‘Een familiekwaal. Ik had ook een soort sociale angst waarvan ik me niet bewust was. Ik zag mezelf als ­performer altijd als een extravert type, maar ik ben van nature introvert. Je neemt een paar glazen wijn om je relaxter te voelen, zo is het begonnen.’

Haas steekt zijn hand op. ‘Ik wil daarover iets kwijt’, zegt hij zacht en plechtig tegen zijn eega. ‘De pijn uit mijn jeugd is die nazi-erfenis, maar jij had ook iets in je jeugd. Jouw vader, die ik nooit heb gekend, had een Vietnamtrauma. Hij liep bij jullie weg en liet jullie achter in armoede. Jij moest op school tussen rijke blanke kinderen zorgen dat je toch geaccepteerd werd. Ik denk dat dit een van de redenen is voor je sociale angst en dat je daardoor ging drinken.’

De tekst van HYENA was het uitgangspunt voor de gezamenlijke productie, de muziek is dienstbaar. Williams had met haar verhaal al een paar keer op het podium gestaan, toen Haas opperde er muziek bij te schrijven. ‘Als storyteller is ze vrij om te improviseren. Daardoor moest ik stukjes muziek componeren die zowel twee als drie minuten kunnen duren.’

Williams: ‘Hij heeft loops ingebouwd, zodat de dirigent, die goed naar de tekst moet luisteren, kan beslissen nog even door te gaan.’ Zijn muziek veranderde sinds hij in Williams zijn muze vond. ‘Men zegt dat mijn muziek wat optimistischer is geworden. Maar maak je geen zorgen, er zitten nog genoeg donkere kanten in.’ Zijn echtgenote schaterlacht: ‘Vroeger was zijn muziek alsof je een duistere kathedraal binnenkwam. Nu sta je nog steeds in die kathedraal, maar er gaat tenminste een raam open.’

The Artist & the Pervert, een film van ­Beatrice Behn en René Gebhardt. Vanavond in de het Ketelhuis, ­Amsterdam, Holland Festival.

HYENA door Mollena Lee Williams-Haas, Georg Friedrich Haas en Klangforum Wien. 13/6, Muziek­gebouw aan ’t IJ, Amsterdam, ­Holland Festival. 

Carte blanche

Beatrice Behn en René Gebhardt, de Duitse makers van The Artist & the Pervert, hadden nooit gehoord van Georg Friedrich Haas, hoewel hij een van de beroemdste levende componisten ter wereld is. Ze waren op zoek naar mensen met alternatieve seksuele relaties toen ze in The New York Times lazen over Haas’ coming-out als sm-liefhebber. Ze besloten ‘onmiddellijk’ een film te maken, ‘anders zou het moment weg zijn’, zegt Behn. Ze kregen carte blanche van Haas en zijn vrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.