dagboek

Een Russisch bevel dat iedereen snapt: Rabota!

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

10 mei 1945: het Rode Leger arriveert per vrachtwagen en paard en wagen in Berlijn.  Beeld Getty
10 mei 1945: het Rode Leger arriveert per vrachtwagen en paard en wagen in Berlijn.Beeld Getty

Berlijn, 25 mei 1945

We wasten verder, eindeloos. Twee uur ’s middags, drie uur, vier uur, vijf uur, zes uur. We wasten zonder ophouden en stonden voortdurend onder toezicht. We zeepten in, wrongen uit, sleepten water aan. Onze voeten deden pijn, onze knokkels waren kapotgeschuurd.

De Russen om ons heen dachten ons goed tuk te hebben met deze wasklus. Ze wreven zich vol leedvermaak in de handen: ‘Ha, ha, wassen moeten jullie voor ons, dat is jullie verdiende loon!’

Ik deed alsof ik doofstom was, glimlachte naar alle kanten en waste, waste. De kerels stonden verbaasd. Ik hoorde een van hen tegen een ander zeggen: ‘Die kunnen werken. En ze blijven vrolijk.’

Wij treuzelden met de laatste handdoeken tot het 18 uur was, maakten onze teilen schoon en liepen naar de kantine, waar iedereen een schep gerstesoep kreeg. Toen we daarna met de andere vrouwen naar huis wilden gaan, joegen ze ons bij de poort weer terug: Rabota!

De vrouwen schreeuwden door elkaar, dromden samen bij de poort, protesteerden. Maar de achturige werkdag geldt voor overwonnenen niet. Een soldaat duwde ons terug met getrokken geweer, riep dreigend: ‘Vrouw! Rabota!’ Een Russisch woord dat iedereen inmiddels kent.

We moesten allemaal terug naar de fabriekshal, doorgaan met het opladen van goederen­wagons.

Anoniem. Ingekort fragment uit Een vrouw in Berlijn – Dagboekaantekeningen van april tot juni 1945. Vertaling Froukje Slofstra. Cossee, 2004.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden