Een rijgdraad van klein verdriet en misverstanden

No Trains No Planes van Jos Stelling. Met Dirk van Dijck, Ellen ten Damme, Gene Bervoets, Kees Prins. Te zien in tien theaters, waaronder Het Ketelhuis en Kriterion 1 Amsterdam, Metropole 5 en Babylon 1 Den Haag en Cinerama 4 Rotterdam....

De bulderende lach, opkomend vanuit de onderbuik, en vervolgens ontladend in een vreemde klank en gezichtsuitdrukking, die lach wordt met No Trains No Planes níet aangesproken. De tragikomedie van Jos Stelling (en co-scenarist Hans Heesen), geïnspireerd op Broederweelde van Jean-Paul Franssens, spreekt de herkennende glimlach aan, een lach gelieerd aan onbehagen.

De achtste lange speelfilm van Jos Stelling is een burleske waarin melacholie belangrijker is dan realisme. De smartlap speelt zich af in een bruin café, waar de stemming permanent bedrukt is. Allerhande typetjes komen samen aan de toog, met ieder hun eigen preoccupaties.

Een echtpaar (Leny Breederveld en Aat Ceelen) vult de dag met roddel en achterklap, vieze man Jacques (Kees Prins) graait het liefst de hele dag naar dameskonten en opportuniste Paula (Ellen ten Damme) bloeit op zodra zij een gevulde portemonnee ziet.

Voor bezoekers van Café Centraal, waar een kalme tijdeloosheid in de lucht hangt, duurt de dag een kroegbezoek lang. Overleven is hun motto. Glaasje jenever of cola binnen handbereik, beetje turen naar de televisie, en soms even meedeinen met Luna Rossa van Mario Russo, de zanger die damesharten sneller doet kloppen en mannen tot zwijgen brengt.

Te midden van deze parade van besmuikt hunkerende karakters maakt de mededeling van hoofdpersoon Gerard geen indruk. Gerard gaat 'op reis', zegt hij, maar in zijn hoofd heeft hij van het leven al afscheid genomen. No Trains No Planes opent met een scène waarin Gerard zijn eigen overlijdensbericht dicteert.

Stelling grossiert, zoals dat in een smartlap hoort, in clichés. Uit korte, snedige toneelstukjes bestaat zijn film, die tezamen een rijgdraad vormen van licht verdriet en misverstanden.

In die zin doet No Trains No Planes denken aan de voorstellingen van toneelgroep Carver, waarin slapstick en compassie met kleinburgers zich verenigen tot geestig én pijnlijk toneel.

Schrijnend is No Trains No Planes niet - daarvoor zijn de personages te eenduidig. Maar de voorbij fladderende anekdotes roepen wel een sfeer van geestelijke armoede op, van mensen die niet weten wat te doen met de vele uren die hen resten.

Het best is die merkwaardige mengeling van hebzucht en onvermogen te zien in de blik van Katja Schuurman, die zich als dochter van café-eigenaar Joop vooral druk maakt over leuke jurken en dolle avonden.

Als vader - een nurkse oude baas, natuurlijk - haar de deur wijst, lopen de ogen van Schuurman vol met tranen. Niet zozeer omdat ze bang is, of teleurgesteld, maar omdat ze vindt dat ze als zeventienjarig meisje recht heeft op een stapavond.

Schuurman lijkt tijdens haar huilbui op 'Het Zigeunerkind met Traan', de prent die in zoveel huiskamers en kroegen aan de wand hangt. Voor dat schilderijtje geldt hetzelfde als voor No Trains No Planes; de kitsch raakt een snaar, of de kijker nou wil of niet. RO

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden