Onno Blom IN HET SPOOR VAN DE JONGE REMBRANDT

Een reconstructie van Rembrandts ouderlijk huis deed denken aan zijn schilderij van de heilige familie

Rembrandt, De heilige familie met Anna (ca. 1640) in Musée du Louvre, Parijs.

Rembrandt woonde de eerste 25 jaar van zijn leven in Leiden. Onno Blom werkt aan een biografie van die jaren en doet daarover hier een jaar lang verslag.

Hoe zag het eruit bij Rembrandts ouders thuis? Dat heb ik me vaak afgevraagd. En ik was niet de enige: historici en architecten hebben op basis van gegevens in het Leidse stadsarchief – die oneindig ingewikkeld zijn vanwege allerlei verbouwingen, bezitsoverdracht, verkaveling en herverkaveling – onlangs een digitale reconstructie gepresenteerd van het geboortehuis van Rembrandt in de Weddesteeg waarvan in werkelijkheid, tot verdriet van de stad, geen steen meer over is.

Nu kunnen we in één oogopslag zien waar het molenhuis precies stond: een meter of vijf verder van de plek waar een gedenksteen in de gevel van een modern appartementencomplex is ingemetseld. Het huis stond in de breedte van de steeg achter de wal waarop zijn vaders molen stond. Het was in tweeën gesplitst, al kon je van het deel van Rembrandts ouders naar dat van zijn grootouders lopen. Je kunt virtueel door de deur naar binnen stappen en rondkijken op de plek waar Rembrandt zijn jeugd doorbracht.

Om de sfeer en het gevoel van het interieur van het geboortehuis te kunnen beschrijven, heb ik veel gehad aan een plek die strikt genomen weinig met Rembrandt te maken heeft. Dat is het piepkleine, maar wonderschone Leiden American Pilgrim Museum, gevestigd in de Beschuitsteeg naast de klokketoren van de Hooglandse kerk.

Daar heeft de aimabele wetenschapper Jeremy Dupertuis Bangs – Leidenaar, maar Amerikaan van geboorte – twee kamers van een middeleeuws pand ingericht met 17de-eeuwse meubelen, een bedstee en een vuurplaats. Je kunt er zien hoe de Pilgrim Fathers leefden, honderd strenggelovige Engelse vluchtelingen die in 1609 in Leiden asiel vroegen én kregen. Een aantal van hen stak in 1620 in een gammel schip, The Mayflower, de oceaan over naar de Nieuwe Wereld. De Pilgrim Fathers worden gezien als founding fathers van Amerika, en namen daar een paar opmerkelijke Leidse gewoonten mee naartoe.

Als je de 17de-eeuwse kamer binnengaat, aan de zware, houten tafel gaat zitten waarop oude folianten en een Bijbel als stilleven liggen uitgespreid, en het licht door de geopende halve deur en de gebobbelde glas-in-loodraampjes twinkelend over de tegelvloer valt, is het alsof je zweeft in een luchtbel in de tijd.

Toen ik er vorige week was, deed het me denken aan Rembrandts schilderijtje in het Louvre dat liefkozend Le Ménage du menuisier, ‘Het huishouden van de timmerman’, werd genoemd. Zonlicht door het open raam zet een alledaags tafereel in gouden gloed: terwijl de timmerman in de weer is met zijn gereedschap, kijkt oma mee als moeder haar kind de borst geeft. In de bruingele schemering – het schilderij is sterk verkleurd door het vernis – valt niet alleen een poes op een stoel te ontdekken, maar ook een bedstee en net zo’n koperen ketel in de vuurplaats als in het Pilgrim Museum.

Hier is niet zomaar een familie geschilderd, maar La Sainte Famille, zoals het werk in het Louvre inmiddels netjes is getiteld. Jozef is aan het werk, Anna kijkt over de schouder van haar dochter Maria, die Jezus de borst geeft. Het licht is hemels licht, maar Rembrandts heiligen zijn echte mensen.

Het is net of je bij hem thuis op bezoek komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden