Film en tv

Een politieonderzoek in een film of serie kán niet zonder prikbord. V verzamelde de beste

De personages Carrie Mathison en Saul Berenson voor hun prikbord in Homeland.  Beeld
De personages Carrie Mathison en Saul Berenson voor hun prikbord in Homeland.

Neem het methodische speurwerk in The Wire, de wilde associaties van Carrie in Homeland en, de winnaar, dat ene prikbord dat cruciaal is voor de afloop van de film.

Het onderzoek naar de moord op de Zweedse journalist Kim Wall, zoals dat geschetst wordt in de Deense serie The Investigation, verloopt moeizaam. Om het voorzichtig uit te drukken. Uitslagen van onderzoeken laten op zich wachten en als ze al binnenkomen dan valt er over de moordoorzaak nog steeds niets te zeggen. Een zoektocht naar lichaamsdelen in de zee langs de Deense kust is uitzichtloos te noemen.

De makers willen niet alleen recht doen aan het waargebeurde verhaal, ze hebben ook een rekening te vereffenen met het populaire crime-genre, dat maar nauwelijks met echt politiewerk te maken heeft. Noem The Investigation een anti-CSI, met zijn scifi-technologie, allesomvattende bevoegdheden en stijlvol ingerichte kantoren en crimelabs, waar een hele zaak, inclusief het inrekenen van de verdachte, binnen werktijd plaatsvindt.

Collages op de grond. Met de klok mee vanaf linksboven informatieverzamelingen uit de series: Clarice, Luther, The Bridge en Homeland.  Beeld
Collages op de grond. Met de klok mee vanaf linksboven informatieverzamelingen uit de series: Clarice, Luther, The Bridge en Homeland.
Uit de serie Manhunt.  Beeld
Uit de serie Manhunt.

In The Investigation zit het rechercheteam in helverlichte ruimtes, onder een systeemplafond naar een vrijwel leeg whiteboard te staren. Met stift zijn daar wat mogelijke moordmotieven opgeschreven. Af en toe wordt er een woord doorgestreept. En met slordig geplakt tape is een tijdlijn gemarkeerd. Het bord brengt geen antwoorden, maar lijkt meer een wit scherm waar alle frustraties van de onderzoekers op geprojecteerd kunnen worden. Hoe het onderzoek ervoor staat? Kijk maar naar het bord: we weten niets!

Als in de laatste aflevering dan eindelijk het sluitende bewijs tegen de moordenaar wordt gevonden, lassen de makers een scène in waarin het bord wordt leeggeveegd en de tijdlijntape wordt losgetrokken: een zeldzaam bevredigend geluid.

Klassiek element

Dat bord kennen we als kijkers van crimeseries en -films allemaal. Het zogenaamde murder, crime of evidence board (moord-, misdaad- of bewijsbord) is een klassiek element van elke film of serie waarin we een politieonderzoek volgen. Het is zo klassiek dat we ons er niet van bewust zijn hoe vaak het beeldcliché of de tv-troop gebruikt wordt. Ga er maar eens op letten. De moord zonder een murder board is, zeker in fictie, hoogst uitzonderlijk.

Mijmerend voor het bord. Met de klok mee vanaf linksboven: Fargo, Castle, Mr. Robot, The Bridge, The Fall, Homeland, Mocro Maffia en Red Light.  Beeld
Mijmerend voor het bord. Met de klok mee vanaf linksboven: Fargo, Castle, Mr. Robot, The Bridge, The Fall, Homeland, Mocro Maffia en Red Light.
The Wire Beeld
The Wire

Het is een bord waar door middel van foto’s, teksten en gespannen draden (hoe meer draden, hoe meer plot) de gang van zaken of de vermeende samenhang in een onderzoek in één beeld gevangen kan worden. Ongelofelijk handig voor scenarioschrijvers die de kijker willen bijpraten over de complexiteit van de zaak en een droom voor elke setdresser die zich kan uitleven in obscure details en korrelig fotomateriaal. Film je hoofdpersoon op de rug, peinzend voor het murder board, en het is alsof je een shot van de binnenkant van het hoofd van de speurder hebt gemaakt. Dit beeld vormt een vast duo met een ander cliché uit het misdaadgenre: de gouden ingeving. Opeens wordt een niet eerder opgemerkt lijntje, een over het hoofd gezien detail duidelijk en vallen alle stukjes op hun plek.

Menselijk brein

Elki Boerdam, beeldend kunstenaar en beeldredacteur bij de bijlage V, laat deze scènes niet ongemerkt passeren. Ze heeft in de loop der jaren een hele collectie screenshots aangelegd waarop murder boards, en alle varianten daarvan, figureren. Misschien omdat ze gek is op het genre of misschien omdat ze ter inspiratie graag met prikborden werkt, in een zoektocht naar origineel beeld of naar een oplossing voor het wereldraadsel.

Een deel van haar collectie is op deze pagina’s samengebracht, waarbij meteen opvalt dat films en series speurders en hun prikbord vaak op dezelfde manier in beeld brengen als kunstenaars en hun schilderijen. Prikbord en kunstwerk laten beide een worsteling met de wereld zien; de huisvlijtvertaling van de mogelijkheden van het menselijk brein.

Er loopt een dunne lijn tussen het prikbord waarop met systematisch politieonderzoek de complexe wereld van de misdaad in kaart wordt gebracht, en het bord waar het onderzoek een obsessie is geworden. Het bord wordt dan het beste bewijs dat chaos ons universum beheerst en dat de hoofdpersoon geen greep meer heeft op de werkelijkheid. En daarmee wordt het murder board een crazy wall.

Met de klok mee vanaf linksboven: Luther, Undercover, Mocro Maffia, Dexter, John Wick, The Wire, Bad Girls en nogmaals The Wire.  Beeld
Met de klok mee vanaf linksboven: Luther, Undercover, Mocro Maffia, Dexter, John Wick, The Wire, Bad Girls en nogmaals The Wire.

Soorten muren

Iedereen zijn eigen muren natuurlijk. De bekende website tvtropes.org hanteert een geheel eigen vocabulaire voor de verschillende misdaadmuren. Voor het bekende rechercheprikbord gebruiken ze de term: Big Board (verwijzing naar de filmklassieker Dr.Strangelove, waar de eerste oorspronkelijke Big Board in voorkwam). Andere themamuren: Room Full of Crazy, Stalker Shrine en String Theory.

Even terzijde over de terminologie: daar zit maar weinig lijn in. Maar de term murder board lijkt oldskool: zodra iemand met punaises en garen in de weer is, wordt het online tegenwoordig een crazy wall genoemd, welk doel het bord verhaaltechnisch ook dient. Maar ook binnen de crazy walls zijn weer veel varianten, zoals duidelijk wordt in de quiz van de Amerikaanse popcultuurwebsite Vulture, waar je op basis van afbeeldingen van prikborden en volgeschreven schoolborden moest raden uit welke film of serie die kwamen. Oftewel: Can You Identify Crazy Conspiracy Theory Walls from Movies and TV?

Murder boards in de huiskamer. Met de klok mee vanaf linksboven: Sherlock, True Detective, Manhunt en Fargo.  Beeld
Murder boards in de huiskamer. Met de klok mee vanaf linksboven: Sherlock, True Detective, Manhunt en Fargo.

Neem het klassieke murder board uit het eerste seizoen van The Wire (2002), de HBO-serie van David Simon over de onder- en bovenwereld in de Amerikaanse stad Baltimore en volgens velen een van de beste series ooit gemaakt. Er wordt een speciaal politieteam opgezet om een drugsbende op te rollen. Centraal staat Freamon (Clarke Peters), de meest methodische van een heetgebakerd en ongeregeld stel rechercheurs. In de tweede aflevering komt de eerste informatie van een afluisteroperatie binnen. Freamon begint kaartjes te beschrijven en die op een groot, leeg bord te prikken. ‘We bouwen hier iets, rechercheur’, zegt hij tegen een collega. ‘We bouwen het van de grond af, alle stukjes doen ertoe.’ Aan het slot van het eerste seizoen wordt een knipsel uit een krant in Baltimore, over de ontmaskering van de bende, op het inmiddels overvolle bord gehangen. Visueel steno voor een scenarioschrijver die ons in één shot wil herinneren aan de vele verhaallijnen en gezichten die gepasseerd zijn en hier nu samenkomen.

Maar nu Carrie Mathison, de held uit de serie Homeland, briljant en bipolair, een combinatie die het haar mogelijk maakt zicht te hebben op de grote samenzweringen in de wereld van de internationale spionage. Maar ook een cocktail van eigenschappen die haar voor haar omgeving vrij onnavolgbaar maken. Is er ooit een betere crazy wall geweest dan de woonkamermuur van Carrie, die haar CIA-baas Saul Berenson, geschoold in de complotkunde, het idee geeft dat zijn protegé een verloren zaak is? ‘Je bent niet jezelf’, zegt hij. ‘Ik kan je niet volgen. Je praat te snel – al je gedachten lopen door elkaar.’ Carrie komt muur te kort om het complot te ontvouwen en (innovatie!) ze heeft de verschillende onderdelen van een wereldwijde samenzwering een eigen kleur gegeven. Kleurgecoördineerde waanzin en chaos, denkt Saul aanvankelijk. Briljante vondst van de scenaristen is dat er tussen twee delen van de wand een kloof gaapt, bij wijze van ontbrekend puzzeldeel van het complot. Carrie legt haar handen op de kale muur en zegt: ‘Als we wisten wat hier is gebeurd!’ Waar moeten we naar op zoek, wil Saul weten. Geen idee, zegt Carrie, ‘Het is niet één ding, het is alles!’ Schitterend moment: als Saul het ook ziet. Het is inderdaad alles.

De muur van Carrie is een schitterend geval natuurlijk, maar is het de beste crazy wall ooit? Die onderscheiding gaat echt naar een prikbord dat we zonder overdrijven ‘het beste prikbord uit de filmgeschiedenis’ kunnen noemen. Aan het slot van The Usual Suspects, misdaadfilm uit 1995, staart rechercheur Chazz Palminteri gedachteloos naar een prikbord achter zijn bureau. Hij heeft zojuist naar de fantastische getuigenis geluisterd van de overlevende van een bloedbad (gespeeld door de piepjonge Kevin Spacey), onderdeel van een vruchteloze zoektocht naar het mysterieuze criminele meesterbrein Keyser Söze. En terwijl zijn koffiemok in slow motion uit zijn hand glijdt, ontdekt hij dat de getuige zijn hele verhaal heeft samengesteld uit informatie die hij op het overvolle prikbord achter de rechercheur aantrof. En nog voordat de mok de grond heeft geraakt, beseft hij dat hij de hele middag met Keyser Söze heeft gesproken. Die zojuist in de drukte van de stad is verdwenen.

Beste prikbord ooit.

Met medewerking van Elki Boerdam.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden