Een piano met knuffels Kinderen componeren hun eigen vier jaargetijden

Het lijkt zo vanzelfsprekend en toch is het nieuw in de klassieke muziekwereld: professionele musici die het werk van kinderen uitvoeren....

Zelf is Bart Schneemann het meest geraakt door de melodieën van het Armeense meisje Tatovich en de Nederlandse Elena met haar Macedonische achtergrond. 'Een melodie die je hart beroert, blijft toch het intrigerendste', zegt Schneemann, hoboïst van het Nederlands Blazers Ensemble. Samen met het jeugdprogramma Villa Achterwerk van de VPRO-televisie organiseert het ensemble sinds een paar jaar compositiewedstrijden voor kinderen.

'Schrijf een wals voor de Nieuwjaarsmatinee', was de opdracht drie jaar geleden. 'Schrijf iets dat te maken heeft met je land van herkomst', heette het een jaar later. Op 1 januari van dit jaar gingen zelfs drie heuse opera's van de jongste medewerkers van het Blazers Ensemble in première.

Twee broers, zeven en negen jaar oud, stonden op een draaischijf en bezongen de jaloezie van de aarde op Saturnus, omdat die zo'n mooie gele das heeft. Een andere opera, geschreven door een dertienjarige, verhaalde over een relatiecrisis naar aanleiding van rondslingerende lelijke, vieze sokken. De derde opera was met recht een opera seria, want de gelukkige liefde tussen pad en kikker werd wreed verstoord toen een ooievaar het nageslacht opat.

Het lijkt zo vanzelfsprekend en toch is het nieuw in de klassieke muziekwereld: topmusici die met volle toewijding het werk van kinderen uitvoeren op een professioneel podium, compleet met televisie-opnamen. School- en kinderconcerten, muzieklessen en al het fraais dat wordt bedacht om klassieke muziek aan het kind te brengen: het gaat vrijwel altijd over de grote componisten en zelden over de muzikale scheppingskracht (niet te verwarren met het uitvoeren van muziek) van de kinderen, die weer voor een paar uur tot stilzitten zijn veroordeeld. Alleen ensemble Ereprijs organiseert jaarlijks met vier Gelderse middelbare scholen een eindexamenproject waarbij scholieren zelf componeren.

Geen wonder dat de oproepen van het Nederlands Blazers Ensembe en de VPRO met groot enthousiasme worden beantwoord. Direct na het eerste spotje van drie jaar geleden stroomden zo'n hondertwintig inzendingen binnen. Na een eerste selectie bleven daar acht van over en na een workshop van een dag werden er vier uitgekozen voor het Nieuwjaarsconcert.

'Het niveau blijkt veel hoger dan we ooit verwachten', erkent Schneemann. Zo stuurde een dertienjarige Wilbert een complete compositie van een minuut of zes helemaal gebaseerd op het walsidee; perfect uitgeschreven met alle transposities en toonsoorten er op en er aan. Er werd aanvankelijk wat argwanend naar gekeken: had die jongen dat écht zelf bedacht? Schneemann: 'We zijn daarvan overtuigd geraakt tijdens de samenwerking. Hij schepte die ideeën allemaal zo op.'

Met het nieuwe project De Vier Jaargetijden gaat het Blazers Ensemble een stap verder. In samenwerking met de VPRO's Villa Achterwerk zijn er nu vier zelfstandige concerten (en tv-uitzendingen), 'waarin kinderen de dienst uitmaken'. Elk concert is gebaseerd op een jaargetijde uit het gelijknamige stuk van Vivaldi en elk jaargetijde is weer gekoppeld aan een muzikaal gegeven.

Aanstaande woensdag is dat de winter, die tot klinken komt met allerlei snaarinstrumenten in een tot ijspaleis omgetoverd Paradiso. Vivaldi's Winter wordt gespeeld in verschillende versies en er is onder meer een Turkse snarendelegatie van de Amsterdamse volksmuziekschool. In april is de lente aan de beurt, in juni de zomer en in oktober de herst.

Het idee van een wedstrijd is hier achterwege gebleven, want er is een aardig bestandje opgebouwd met potentiële componisten. Daar hoort bijvoorbeeld Reinier van Zevenhuijzen (15) bij. Hij stuurde verleden jaar een stukje in over Nederland, met een koekoek en een klompendans. Zijn stuk redde het toen net niet, maar hij bleek de enige die had bedacht dat je ook iets met geluiden kon doen en niet alleen met noten. Daarom werd Reinier gevraagd een 'geluidenstuk' te maken als commentaar op of voltooiïng van Vivaldi's Winter dat dan in een studio gemonteerd zou worden.

'Een beetje vaag', vond Reinier de opdracht wel. 'Maar ja, het ging van de VPRO uit, dus dan kun je zoiets wel verwachten', constateert hij op de bank in zijn ouderlijk huis op de Veluwe. Beneden is weliswaar een uitbouw gemaakt waarin een nieuwe vleugel pronkt, maar het echte werk gebeurt in z'n eigen kamer. Tegenover bed en bureau staan keyboard, computer en z'n spiksplinternieuwe Roland Sound Expansion. Hier speelt hij de partijen in, schrijft hij nummers voor het cabaret op zijn school en heeft hij alle mogelijkheden om improvisaties van ritmes en klankkleuren te voorzien en via de computer in notenbeeld uit te printen. Met 'bladspeelles' - hij begon op z'n achtste met piano - is hij opgehouden. Misschien wil hij wel naar het conservatorium in Zwolle. Tenminste, als er werk mee te vinden is, anders wordt het 'gewoon iets in de B-richting'.

Elena Manevska (13) heeft helemaal geen elektronica. In haar kamer passen precies een bed en een piano, beide door knuffelbeesten bewoond. Ze wist ook niet hoe ze haar melodie Ochtendrood en avondrood op papier moest zetten, dus speelde ze die maar op een bandje in en stuurde dat op. Net als Reinier reageerde ze verleden jaar op de oproep in Villa Achterwerk. Van haar pianolerares kreeg ze een schriftelijke oproep die in de muziekschool circuleerde.

Ook Elena wist aanvankelijk niet zoveel raad met de opdracht 'iets voor de winter' te componeren. Ze bedacht een inleiding en zat toen vast. Een maand lang kwam ze steeds op dezelfde noot uit en dat was wat eentonig. Tot haar nieuwe pianoleraar aan het Utrechts Conservatorium een tip gaf hoe ze moest moduleren. Via een héle lange omweg kwam ze weer verder.

Er moet natuurlijk goed op worden gelet dat de stukjes die worden ingestuurd ook werkelijk door de kinderen zelf bedacht zijn, benadrukt Schneemann. Vorig jaar nog, zongen een paar kindertjes van die politiek getinte liedjes die onmogelijk door hen zelf bedacht konden zijn. Er zijn ook genoeg ouders die hun kinderen aan komen prijzen. Nog belangrijker vindt de hoboïst dat het duidelijk moet zijn dat klassieke muziek er ook is om lol aan te beleven; dat je ook je creativiteit kunt laten gaan door zelf geluiden te maken en zelf een stukje te maken.

Schneemann: 'Mozart schreef prachtige serieuze en diepzinnige dingen, maar heus niet altijd vanuit de ernst van de muziek. Dat zouden kinderen ook moeten weten.'

'Winter' door het Nederlands Blazers Ensemble, op 12 februari om 13.30 en 15.00 uur in Paradiso, Amsterdam. Op 2 april gevolgd door 'Lente', op 11 juni door 'Zomer', op 22 oktober door 'Herfst'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden