Een oude film over Orwell . . . omdat het moet

Kunst . . . omdat het moet. George Orwell. Nederland 2, 0.27 uur...

RONALD OCKHUYSEN

De cultuurbijdrage van de TROS aan de televisie bestaat alweer jaren uit een wekelijkse uitzending van een aangekochte documentaire. Kunst . . . omdat het moet is de dubbelzinnige titel van de reeks waarmee de bespeler van Nederland 2 aan zijn verplichting voldoet om kunst op de televisie te brengen. Met het tijdstip van uitzending, op zaterdag rond middernacht, laadt de TROS de verdenking op zich kunst te beschouwen als een uitwas waaraan als publieke omroep niet te ontkomen is.

Toch is dat uitzendtijdstip zo gek niet. Wie op zaterdagnacht de ogen langs de kanalen laat gaan, ziet filmsterren, boeven, detectives, buitenaardse wezens en blote lijven met daaraan gretig graaiende handen. Temidden van die personages is een hoogleraar, die uitlegt in welke mate het werk van George Orwell autobiografisch is, een soort mannetje van Mars. Een welkom mannetje van Mars, welteverstaan.

Terwijl popzanger Sting op Nederland 1 doet alsof hij een acteur is en SBS 6 de Houston Knights laat uitrukken, vertoont de TROS tientallen oude heren en dames. Zij halen herinneringen op aan Orwell, wiens naam voor eeuwig verbonden is aan Animal Farm en Nineteen eighty-four.

De maker van de documentaire, Nigel Williams, volgde een beproefd procédé. Hij vertelt Orwells levensgeschiedenis met citaten uit diens werk en met anekdotes van oude bekenden van de schrijver. Daar tussendoor monteerde Williams een interview met biograaf Bernard Crick. Zo ontstaat gaandeweg het programma een beeld van de in Brits-Indië geboren Orwell, die zich tot het socialisme bekeerde toen hij, als districtsambtenaar bij de politie, ondekte hoe de Britten de Birmezen onderdrukten.

Tot zover kan de kijker tevreden zijn met Kunst . . . omdat het moet. Maar tegen het einde van de twee uur durende documentaire dringt zich toch opnieuw het gevoel op dat de TROS zich er met deze aankoop makkelijk vanaf maakt. Want in deze productie uit 1972 rept biograaf Crick nog met geen woord over de grootste ontdekking uit zijn levenslange Orwell-studie, gedaan in 1996: de schrijver bood tegen het einde van zijn leven een anti-communistische eenheid van de Britse regering een lijst aan met namen van schrijvers en journalisten die in zijn ogen 'onbetrouwbare cryptocommunisten' waren.

Ronald Ockhuysen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden