Opera

Eén opera, twee voorstellingen dit najaar: wat maakt La traviata van Verdi zo populair?

De Nederlandse Reisopera heeft vrijdag première, de Nationale Opera speelt een Noorse versie van La traviata.

Jenny Camilleri
Een repetitie van de Nederlandse Reisopera voor La traviata, die vrijdag in première gaat.  Beeld Annina Romita
Een repetitie van de Nederlandse Reisopera voor La traviata, die vrijdag in première gaat.Beeld Annina Romita

(1) Waarom is de opera La traviata zo populair?

La traviata is een echte kaskraker. In 2019 werd volgens de website bachtrack.com alleen Mozarts Die Zauberflöte wereldwijd nog vaker uitgevoerd. De muziek van Giuseppe Verdi (1813-1901) is onvergetelijk, maar even meeslepend is de tragiek van een jonge vrouw die aan het begin in de duizelingwekkende aria Sempre libera het leven omarmt en in de derde akte in troosteloze armoede sterft.

Deze week gaat de Nederlandse Reisopera op tournee met een ingekorte bewerking van La traviata. En vanaf 4 december is het stuk te zien bij De Nationale Opera, in een productie die in 2015 in première ging bij Den Norske Opera in Oslo.

(2) Waar gaat La traviata over?

‘La traviata’ betekent ‘de verdoolde’. De moraliserende titel verwijst naar de Parijse courtisane Violetta Valéry. Ze denkt met haar Alfredo in een liefdesnestje op het platteland haar verleden achter zich te kunnen laten. Alfredo’s vader verzoekt haar echter de relatie af te breken, omwille van de reputatie van zijn gezin. Dat doet ze, tot wanhoop van de nietsvermoedende Alfredo. De twee worden herenigd net voordat Violetta sterft aan tuberculose.

De opera is losjes gebaseerd op het leven van de echte courtisane Marie Duplessis (zie kader). Bij de première in 1853 in Venetië wilde Verdi een eigentijdse enscenering van dit ‘thema voor onze tijd’, maar de theaterbazen vonden dat te gewaagd. Tot dertig jaar daarna traden zangers in La traviata op in 18de-eeuwse kledij en met pruiken.

(3) Bij de Nederlandse Reisopera is Violetta geen prostituee, maar een transvrouw. Hoe kwam regisseur Dorike van Genderen op dit concept?

Het gebeurde zes jaar geleden onder de douche. Van Genderen: ‘Ik vroeg me af: wat kun je met La traviata doen dat nog niet is gedaan? Wat zou in deze tijd een lastige relatie zijn om aan te gaan en te behouden? Toen kwam ik op het idee van een transgender vrouw.’ Ze bestudeerde het libretto en haar concept bleek goed erbij te passen.

‘Toen zag ik de film The Danish Girl en ik dacht: maar dit is het helemaal!’ De film uit 2015 is een gefictionaliseerde biografie van de kunstschilder Lili Elbe (1882-1931), die geboren werd als Einar Wegener. Gesteund door haar vrouw Gerda maakte ze de transitie van man naar vrouw. Ze onderging een aantal experimentele geslachtsaanpassende operaties, waarvan de laatste haar fataal werd.

‘Or tutto finì’, zingt de stervende Violetta met een verzwakte stem – nu is alles voorbij. In Van Genderens visie betekenen de woorden ook: ‘Het is volbracht. Het is goed zo. Mocht ik sterven, dan ga ik in ieder geval zoals ik echt ben.’

(4) Sopraan Aylin Sezer zingt de rol van Violetta. Mag dat vandaag de dag, een transvrouw spelen als je zelf niet transgender bent?

Van Genderen vindt dat ‘in principe iedereen alles moet kunnen spelen, wel met alle respect’. Ze heeft tevergeefs gezocht naar een transvrouw met een geschikte hoge sopraanstem. Bij haar voorbereiding raadpleegde ze Transvisie, een belangenorganisatie voor transgender personen. Ook nodigde ze een groep transvrouwen uit om te komen kijken bij de repetities.

(5) Hoe werd La traviata ingekort tot een ‘pocketopera’?

De koorscènes met champagne drinkende feestgangers zijn weggelaten. Daardoor duurt de opera anderhalf in plaats van twee uur. Het orkest is vervangen door een ensemble van acht musici op het podium, die ook een visuele functie vervullen, en dat maakt de voorstelling ook geschikt voor kleinere theaters. ‘Het is een echte kameropera geworden’, zegt Van Genderen, ‘maar daardoor niet minder emotioneel.’

In de oorspronkelijke versie, die binnenkort te zien is bij De Nationale Opera, voegen de koorscènes een maatschappelijke dimensie toe. Violetta wordt bejubeld zolang ze gezond is, maar wordt vergeten zodra ze te ziek wordt om te werken. De La traviata uit Oslo van regisseur Tatjana Gürbaca speelt zich af in het huidige Parijs, waar de verdorven bourgeoisie een genadeloos hedonisme aanhangt. Dat wordt vergelijken en genieten.

Guiseppe Verdi (1814-1901) in de jaren zestig van de 19de eeuw. Beeld Getty Images
Guiseppe Verdi (1814-1901) in de jaren zestig van de 19de eeuw.Beeld Getty Images

De pocketversie van La traviata gaat vrijdag in première in Schouwburg Odeon, Zwolle. Tournee t/m 9/12. Info op reisopera.nl.

Wie was de echte ‘Traviata’?

Marie Duplessis (1824-1847), was een boerendochter uit Normandië. Haar gewelddadige vader verkocht haar als 14-jarige aan een oude man. In Parijs werkte ze zich omhoog van een grisette, een winkelmeisje met studenten als betalende minnaars, tot een dure en felbegeerde courtisane. Een van haar minnaars, de componist Franz Liszt, omschreef haar als ‘de meest absolute incarnatie van de Vrouw die ooit heeft bestaan’. Alexandre Dumas fils, met wie ze een verhouding had, vereeuwigde haar in zijn roman La Dame aux camélias. Verdi besloot zijn opera te schrijven toen Dumas in 1852 een enorm succes boekte met een toneelbewerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden