Weblog

Een onorthodox pleidooi tegen Europese samensmelting

'Onorthodox pleidooi', staat er boven het interview dat ik had met milieueconoom Herman Daly (zaterdag in Vonk). Dat geeft te denken. Waarom is het pleidooi van Daly voor een meer milieuvriendelijke economie eigenlijk 'onorthodox'?

Herman Daly in 1996.Beeld AP

Vier jaar geleden raakte ik hevig geïnteresseerd in alternatieve en ecologische economische modellen, nadat ik er in het Britse wetenschapsweekblad New Scientist een indrukwekkende special over las. Vanouds zag ik de alternatieve economie, zoals de meeste mensen, als een tamelijk onschuldig tijdverdrijf voor hippie-achtige types met dreadlocks en een moestuin. Wat ik echter niet wist, was dat er een rijke, intellectuele wereld achter schuilgaat, van economen die erop wijzen dat er totaal andere economische systemen mogelijk zijn dan het neoliberale model dat we in het Westen gewend zijn. Dat was een buitengewone openbaring.

En Herman Daly was een van de economen wiens naam voortdurend viel. Het viel niet mee de grote econoom, die in 1996 in ons land de prestigieuze Shellprijs won, te spreken te krijgen. 'Herman doet het tegenwoordig wat rustiger aan', kreeg ik keer op keer van zijn entourage te horen. Men zei dat liefdevol, alsof het om een geliefde oude opa ging die je niet tijdens zijn slaapje mocht storen. Totdat hij opeens belde. Een krakerige stem met een lijzig zuidelijk accent aan de lijn: 'Well, when you open your eyes and look at the world... my goodness!' Daly's boodschap is vreemd genoeg weer even actueel als in de jaren zeventig, toen hij voor het eerst van zich liet horen. De noordpool smelt alarmerend snel, waarschijnlijk door de aardopwarming die de mens op gang heeft gebracht, weerpatronen veranderen, de zeeën raken leeggevist, de bossen uitgeput en de olievoorraden op. Intussen verkeren politici en economen in een ontkenning van al die problemen die steeds absurder overkomt.

De oplossing, zo neemt men blindelings aan, is schaalvergroting, vrijhandel en economische groei. En wie het moordende tempo van groei niet kan bijbenen, zoals Griekenland, Italië, Spanje en Ierland, krijgt prompt de oude, neoliberale bezuinigingsagenda opgelegd: snijd in de sociale voorzieningen, en verhoog intussen de productiviteit, bijvoorbeeld door staatsbedrijven te privatiseren. Daly waarschuwt hier al decennia tegen, omdat op die manier de macht steeds meer verschuift naar de banken en de grote bedrijven - en weg van de democratisch gekozen regeringen.

Ook ik begin onderhand te geloven dat economische groei steeds meer problemen, en steeds minder voordelen oplevert. Herman Daly zei het door de telefoon mooi - en denkt u het zuidelijke cowboyaccent er vooral bij: 'When I visit Europe, I always see this bunch of nice little countries doing just fine. So why tie them together with one coin? It's just like you have this group of dogs, joyfully coexisting, and then tying their tales together. Why?'

Zaterdag in het Nederlands - in het katern Vonk.

Maarten Keulemans is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden