Een onopgelost raadsel in de kunstgeschiedenis is de symbolische verbeelding van het hart

Waarom het hartsymbool onuitroeibaar blijft.

Erik van den Berg
Een actueel voorbeeld van een opengeklapt hartje. Beeld rv
Een actueel voorbeeld van een opengeklapt hartje.Beeld rv

Een onopgelost raadsel in de kunstgeschiedenis is de symbolische verbeelding van het hart: een driehoekje met twee bollingen en een inkeping bovenaan. Waar komt dat symbool vandaan, dat volstrekt niet lijkt op de werkelijke vorm van het menselijke hart?

In The Shape of the Heart (1999) heeft de neuroloog en uitgever Pierre Vinken mogelijke verklaringen aangedragen. In de katholieke leer gold het openen van lijken als godslasterlijk. Daardoor kon de veronderstelling postvatten dat een hartkamer bovenin een inkeping vertoont, een opvatting die terugging op de theorieën van Claudius Galenus, een invloedrijke Grieks-Romeinse geleerde die zich baseerde op dierproeven.

Toen het verbod op anatomie in de Renaissance geleidelijk aan werd genegeerd, was de schematische hartvorm al zo wijdverbreid dat die zich niet meer door de feiten liet corrigeren.

Jan Drost: Als de liefde voorbij is

Omslagontwerp Bij Barbara.

De Bezige Bij; euro 19,99.

Het satijnen hart uit 2006, met op de cover de bloedende aquatint Satin Heart (1968) van Jim Dine, de grote hartenspecialist onder de pop-artartiesten. Beeld rv
Het satijnen hart uit 2006, met op de cover de bloedende aquatint Satin Heart (1968) van Jim Dine, de grote hartenspecialist onder de pop-artartiesten.Beeld rv

En zo kan het gebeuren dat zelfs de Nederlandse Hartstichting het symbool gebruikt dat geliefden elkaar op 14 februari een Valentijnshart sturen (een tweede raadsel, want het verband met de naamgever van Valentijnsdag, de heilige Valentinus, is duister), en dat vrijwel elk boek dat iets met liefde of cardiologie te maken heeft erop teruggrijpt.

Actuele voorbeelden zijn het opengeklapte hartje op Als de liefde voorbij is van Jan Drost, het omgekeerde exemplaar op Ton den Boons De taal der liefde (ontwerp Yolanda Huntelaar) en de dromerige variant op Renzo Verwers Liefde voor beginners.

Hors concours blijft Remco Camperts Het satijnen hart uit 2006, met op de cover de bloedende aquatint Satin Heart (1968) van Jim Dine, de grote hartenspecialist onder de pop-artartiesten.

De dromerige variant op Renzo Verwers. Beeld rv
De dromerige variant op Renzo Verwers.Beeld rv
Het omgekeerde exemplaar Beeld
Het omgekeerde exemplaarBeeld

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden