Oog voor detailRood

Een ode aan het vlezige rood van Vittore Carpaccio, die nooit zo beroemd werd als zijn gerecht

Detail uit De Visitatie van Carpaccio.

Je ziet het pas goed van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: rood.

Nacho was een man. Elke keer dat je een nacho naar je mond brengt met guacamole of gesmolten kaas – of, mijn verslaving, een combinatie van crème fraîche, chilisaus en koriander – is het de moeite te beseffen dat je dat kunt dankzij Ignacio Anaya. Zijn bijnaam is uw snack. Dat is zo gekomen: toen in 1943 een groep Amerikaanse vrouwen laat op de avond iets wilde eten bij zijn club in Piedras Negras in Mexico, stuurde hij ze niet naar huis omdat ‘omdat de keuken al dicht was’, maar verzon hij iets om ze toch wat te kunnen bieden; hij brak de tortilla’s die hij over had, strooide er kaas en jalapeno’s over, deed het in de oven en voilà, de nacho was geboren.

Er zijn veel dingen met namen die beroemder zijn dan de oorsprong ervan. Rugby bijvoorbeeld is genoemd naar genoemd naar de Britse school waar de sport bedacht werd in de 19de eeuw. Brooklyn is gewoon Breukelen op z’n Amerikaans uitgesproken. En, nog een leuke die ik laatst las: het mooie Engelse woord mesmerize, dat iets licht hypnotiserends betekent maar ook dromerige gedachten, is genoemd naar de Duitse kwakzalver Franz Mesmer die ervan overtuigd was patiënten te kunnen genezen met magnetische kracht door ze heel lang gebiologeerd aan te staren. Oké, Franz. Maar bedankt voor het fijne woord.

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory

De kunst leverde twee wereldberoemde gevallen van vernoeming, waar ook lang niet iedereen van weet. Het zijn recepten en ze komen beide van Harry’s Bar in Venetië. De eerste eigenaar, Giuseppe Cipriani, maakte een perzikcocktail die hij vernoemde naar de Renaissanceschilder Giovanni Bellini, en een voorgerecht dat de naam draagt van een andere Venetiaanse kunstenaar:  Vittore Carpaccio. De bellini en de carpaccio streefden de roem van hun naamgevers gauw voorbij. 

Harry’s Bar kwam onlangs in het nieuws, omdat de bokkige 88-jarige eigenaar Arrigo Cipriani – Giuseppes zoon – zich kwaad maakte over de regels na de lockdown in Italië. De bar heeft iets magisch; al sinds 1931 komen de sterren er graag hun onbetaalbare cocktail drinken. Zo’n plek die elke caféhouder droomt te hebben: de omweg waard. Een café met een aura, veel bezoekers koesteren hun eigen Harry’s Bar-anekdote. Dat de huidige eigenaar aankondigde te sluiten, omdat het godsonmogelijk is om enige vorm van gastvrijheid uit te oefenen als je op anderhalve meter afstand van elkaar moet blijven (restaureren is immers ‘goed eten, liefde en vrijheid’, een argument dat ik nog niet eerder uit de mond van een horeca-ondernemer hoorde), is dus nogal een schok. Alleen al vanwege de bellini en de carpaccio natuurlijk. 

Carpaccio-rood in de mantel van Maria, in De Aankondiging, ook in Galeria Franchetti Ca' D' Oro, Venetië.Beeld Galeria Franchetti Ca' D' Oro, Venetië.
Rood in de kleding van enkele figuranten in het schilderij De aankomst van de ambassadeurs in Gallerie Dell' Academia, Venetië.Beeld Gallerie Dell' Academia, Venetië

De woordvoerders van Arrigo’s bedrijf hebben allang de koppige boomertaal van hun eigenaar afgezwakt: natúúrlijk sluit Harry’s Bar niet! Het was slechts ergernis die hij uitte. Hoewel, denk ik dan, de man is 88, het zal toch niet lang meer duren, voor hem in elk geval. Maar in hetzelfde interview zei Cipriani de legendarische bar naar Ibiza te verhuizen, want daar waren de regels tenminste soepel. Je moet ze de onoverwinnelijkheidszin nageven, ja toch.

Daarom hierbij, ter ere van Harry’s Bar, de Cipriani’s en de liefde voor Venetië in het algemeen: Vittore Carpaccio. De schilder die het mooiste, diepste rood schilderde, dat in vele schilderijen overal in de stad en elders vandaag nog van de muren knalt, recht naar je hart. Alleen bij Carpaccio lijkt de kleur in bloei te staan. Zoals in de mantel van Zacherias, de vader van Johannes de Doper. Zo rood, zo vers, als het beste rundvlees. Daar moest een gerecht naar worden vernoemd.

Vittore Carpaccio, De Visitatie, 1504-06, olieverf op doek, 128 x 137 cm, Galleria Franchetti, Ca’ D’ Oro, Venetië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden