Een nieuwe Othello, die de nadruk legt op het ingebakken racisme in Shakespeares klassieker

Othello (1604) is een Shakespearedrama vol liefde en verraad over de zwarte, succesvolle legerofficier Othello en zijn grote liefde Desdemona. Regisseur Daria Bukvic maakt voor Het Nationale Theater in Den Haag een bewerking die nu eens niet het thema 'jaloezie' centraal zet, maar vooral gaat over de vraag hoe een witte wereld omgaat met het succes van een zwarte man.

Othello door Het Nationale Theater. Beeld Robin de Puy

Voor de bewerking benaderde Bukvic toneelschrijver Esther Duysker (1985), die eerder het toneelstuk A Raisin in the Sun bewerkte. Duysker vertelt hoe Bukvic haar uitvoerig onderhield over de Othello die zij al jaren op de planken wilde brengen en dat Duysker die moest gaan schrijven.

Wat dacht je toen? Yes, een Shakespeare?

'Mijn eerste gedachte was: o jeetje, nu moet ik een Shakespeare gaan bewerken. Op de opleiding had ik helemaal niks met die stukken. Ik vond ze lastig te begrijpen, ouderwets ook. Maar door Daria's vraag dook ik in Othello en toen - dit klinkt vast dom van een toneelschrijver - toen kwam ik erachter dat Shakespeare heel geestig schrijft. Ik las ook het boekje Shakespeare on Toast van Ben Crystal. Hij schrijft dat je Shakespeares werk kunt zien als jazzimprovisatie. Dat was een bevrijdend idee. Ik heb geprobeerd Shakespeares metrum aan te houden en daarbinnen te zoeken naar hedendaagse taal.'

Jullie bewerking legt de nadruk op racisme?

'Eigenlijk gaat deze Othello over twee dingen. Ten eerste: hoe een zwarte man verstrikt raakt in een web van racisme en vooroordelen. Maar ook over hoe de vrouw in dit stuk ondergeschikt is aan de man. Daar willen we vanaf. Zowel die zwarte man als die vrouw zijn in de huidige tijd allang opgestaan, maar toch heb ik het idee dat er nog niet goed naar ze wordt geluisterd. Kijk naar Dokkum afgelopen november, toen pro-Zwarte Pietdemonstranten de snelweg blokkeerden voor actievoerders en hulp kregen van de politie. Als daar zwarte mannen de snelweg hadden geblokkeerd, was die middag heel anders afgelopen. Zulk institutioneel racisme willen we aansnijden.'

Hoe maak je dat zichtbaar?

'Othello wordt bij Shakespeare bijvoorbeeld ik weet niet hoe vaak aangesproken met 'Moor'. Iemand een Moor noemen is voor mij hetzelfde als iemand in deze tijd constant aanduiden als 'Afrikaan' of 'neger'. Laten we wel wezen: die woorden kunnen echt niet meer. Dat soort ingebakken racisme is de kapstok waaraan we deze Othello ophangen. Ik heb geprobeerd zoveel mogelijk pijnlijke synoniemen te gebruiken voor 'Moor'. Ik vond het erg moeilijk een woord als 'neger' te schrijven. Ik merkte ook dat acteurs gechoqueerd waren door sommige zinnen. Dat snap ik heel goed, maar ik denk dat het onze voorstelling versterkt.'

Was het schrijven van deze Othello voor jou persoonlijk heftig?

'Het was confronterend. Ik ben een zwarte vrouw, die is opgegroeid in de polder. Ik ben indertijd wel geconfronteerd met racisme, maar minder dan tegenwoordig in de stad. Ik word de laatste jaren veel gevraagd voor stukken die hierover gaan. Dat komt doordat het debat nu zo hevig wordt gevoerd. Dat is goed, maar ook moeilijk.

'Want de discussie gaat hard, maar het resultaat komt minder snel. Daarom is het goed nu deze Othello te maken. We willen hart én hoofd aanspreken. Die twee kunnen nog weleens met elkaar botsen.'

Shakespeares Othello door Het Nationale Theater, regie Daria Bukvic. Première: 3/2. Tournee t/m 31/3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden