Een musicus tussen de musici

Het Concertgebouworkest krijgt een nieuwe chef-dirigent: de Italiaan Daniele Gatti. Hij neemt met ingang van het seizoen 2016/2017 het stokje over van Mariss Jansons.

Daniele Gatti dirigeert in de Royal Albert Hall in Londen het Orchestre National de France, waar hij nu nog chef-dirigent is. Beeld HH

Op 21 april 2004 maakte Daniele Gatti, hij was toen 42, zijn debuut bij het Koninklijk Concertgebouworkest (KCO). Vooral de afsluiting, delen uit Wagners Götterdämmerung, maakte indruk. De recensent van Trouw observeerde dat het orkest, dat notoir lastig kan zijn voor gastdirigenten, 'en masse' applaudisseerde. NRC Handelsblad schreef dat 'elke held wel wil sneven' voor zo'n 'monumentaal en majestueus' slot. Het oordeel van de Volkskrant: 'Laat Gatti maar terugkomen.'

Dat mocht hij. Tien jaar was de Italiaan gastdirigent, nu wordt hij chef-dirigent. Vrijdag maakte het orkest bekend dat Gatti de opvolger is van Mariss Jansons. De 71-jarige Let heeft de laatste jaren (weer) last van hartproblemen en kondigde in april van dit jaar zijn afscheid aan. Op 20 maart 2015 zal Jansons de laatste keer te zien zijn als baas van het KCO. Gatti neemt met ingang van het seizoen 2016/2017 het stokje van hem over.

'Een fantastische dirigent', noemt Martijn Sanders hem. De voormalig directeur van het Concertgebouw haalde Gatti in 1998 voor het eerst naar zijn zaal in Amsterdam. Toen dirigeerde de Italiaan Mahler met zijn Royal Philharmonic Orchestra uit Londen. Sanders: 'Ik was meteen onder de indruk. Er zijn niet veel dirigenten die Mahler goed kunnen. Het KCO heeft een chef gekozen die gespecialiseerd is in het repertoire waar het beroemd om is.'

Sanders typeert Gatti als een luisterende en toegankelijke dirigent: 'Hij is als een musicus tussen de musici. Sommige dirigenten zijn erg dwingend en laten elk orkest hetzelfde klinken. Gatti doet dat niet en gelukkig maar.'

Onconventioneel

Jan Willem Loot roemt de onconventionele manier van werken van de 'buitengewoon getalenteerde' Italiaan. Loot was tot 2008 directeur van het Concertgebouworkest en leerde hem nog beter kennen toen hij een jaar later artistiek directeur werd bij het Orchestre National de France. Gatti is daar chef-dirigent sinds 2008 en stopt in Parijs als hij bij het KCO begint. Loot: 'Hij is er goed in om in bekend repertoire een eigen leven te volgen. Dat leidt soms tot gemengde kritieken. Maar ik vind het vooral interessant.'

Gatti is de tweede Milanees die het KCO mag leiden. Eerder viel die eer te beurt aan Riccardo Chailly, die van 1988 tot 2004 in Amsterdam op de bok stond. Gatti was een van de favorieten voor de post, al werd de naam van Jansons' jonge landgenoot Andris Nelsons misschien nog wel meer genoemd.

Joop Daalmeijer, vaste klant in het Concertgebouw en voorzitter van de Raad voor Cultuur, had een voorkeur voor Nelsons, maar stelt dat KCO-directeur Jan Raes met de nieuwe benoeming heeft bewezen over een goede neus te beschikken. 'Net als bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest, waar hij de Canadese dirigent Yannick Nézet-Séguin aanstelde als chef, is hij nu weer gegaan voor een jonge kandidaat die niet van de bewandelde paden is.'

Het feit dat de Italiaan nu al is benoemd, duidt erop dat hij veel steun had in het orkest - een voorwaarde om kandidaat te kunnen worden. Het commentaar gisteren van directeur Raes over Gatti is veelzeggend: 'Het orkest kiest met overtuiging voor zijn bevlogenheid en ervaring.'

'Het is geen koele maestro', analyseert collega-dirigent Ed Spanjaard. 'Hij is betrokken bij de muziek, dat zie je aan zijn bewegingen en zijn mimiek. Dat vind ik altijd fijn om naar te kijken. Laatst heb ik een groot stuk gedaan van Rossini. Van te voren heb ik goed gekeken naar een live-uitvoering van Gatti. Geweldig.'

Frustrerende carrière

Als een van de zeer weinige Italiaanse dirigenten is Gatti sinds 2008 geregeld te gast op de Bayreuther Festspiele, de tempel van Wagner. Dat is niet voor de minsten weggelegd. Toch spreekt Norman Lebrecht, BBC-commentator klassieke muziek en auteur van onder meer The Maestro Myth, van een 'frustrerende carrière'. Hij wijst erop dat Gatti al twintig jaar een goede dirigent is, maar nog nooit een eersteklasorkest onder zich heeft gehad. 'De laatste maanden is hij veel gevraagd door operahuizen. Gatti heeft veel te bewijzen en nu het juiste instrument om iets te bereiken.'

Het Concertgebouworkest noemt in het persbericht drie optredens van Gatti met het KCO die indruk hebben gemaakt: de negende van Mahler die hij in 2013 dirigeerde, Falstaff van Verdi bij De Nationale Opera drie maanden geleden en de opname met werken van Alban Berg op het eigen label van het orkest, RCO Live.

De Italiaan heeft niet veel cd's gemaakt, zegt Hugo de Groot, die vrijdag achter de toonbank stond bij Broekmans & Van Poppel, de klassieke cd-zaak naast het Concertgebouw. 'Maar die we van hem hebben, lopen goed door. Hij is niet een man die veel publiciteit heeft gezocht. Maar ik verwacht veel van hem op het label van het Concertgebouworkest, waaraan ik ook meewerk. Hij brengt veel energie, zonder vermoeiend te zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden