Een modern kasteel van staal, glas en aluminium aan de gracht

Een eigentijds grachtenhuis van verzinkt staal. Dat staaltje architectuur staat nu aan de Nieuwe Herengracht in Amsterdam. Een huis van staal, inderdaad, maar dat betreft dan voornamelijk het skelet....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

Jaren aasde de architect, Tjaarda Mees, op dit onmogelijk stukje grond dat al sinds de Tweede Wereldoorlog braak lag. Het oorspronkelijke huis had de oorlog niet overleefd. In het gave gebit van de Nieuwe Herengracht was een gat ontstaan. Voor Mees was het hoogtepunt van de bouw het moment dat het stalen skelet zich in al zijn puurheid liet zien, het corset dat de toekomstige muren en plafonds zou dragen.

'Ik zoek in de vormgeving een middel om ruwbouw en afbouw naar elkaar toe te brengen', zegt Tjaarda Mees, en dat illustreert hij door het stalen frame nadrukkelijk te tonen, 'net als bij een vakwerkhuis'. Maar in plaats van houten balken gebruikte hij staalprofielen die het zeventien meter hoge huis in de lengte stijf trekken. En dan zijn er voor de extra stijfheid nog staalplaat-betonvloeren. Het ritme van de staalplaat heeft dezelfde werking als een ouderwets balkenplafond, maar dan wel dof glanzend en dichter op elkaar.

Het huis is een compositie van staal, glas en aluminium. Soms viel Mees terug op de materialen uit de offshore, zoals bij het slingerstaafrooster in de balustrades, terwijl hij de ruiten liet zetten met een speciaal gecoat glas dat niet gelapt hoeft te worden. Dat moet wel: de bewoners kunnen er niet bij.

Het voordeel van staalbouw is dat de bouwmuur veel dunner kan zijn dan een bakstenen spouwmuur, Mees' woning is niet dikker dan tien centimeter. Thermisch voldoet de 'mini-wolkenkrabber' aan de eisen: de kamertemperatuur is volgens Mees stabiel. Akoestisch is het pand niet ongunstiger dan een standaard stenen woning, verzekert Mees. 'Als ik met een hamer in de linkerbovenhoek sla, zul je het beneden horen. Maar dat zal, iets minder weliswaar, ook wel te horen zijn in een gewoon huis.'

Om het contactgeluid te beperken, heeft Mees de stalen spiltrap halverwege onderbroken met draadglas. Dat dient ook een ander doel: dat de lichtval in het hart van de woning gegarandeerd blijft.

Zeven bouwlagen kent het stalen grachtenhuis, met vertrekken die voor uiteenlopend gebruik geschikt zijn. Het ornament van het traditionele grachtenhuis is vertaald als uitkragend balkon met een rooster zodat je vanaf het dakterras loodrecht naar beneden de voordeur kunt bespieden.

Een dwars geplaatste bordestrap geeft toegang tot de bel-etage. Als die trap elektronisch wordt opgehaald, kan de auto de achtergelegen garage worden ingereden. Maar door het ophalen van de trap, heeft de bewoner zich ook meteen verschanst. Mees: 'Het is een modern kasteel, dit huis.' Vervolgens is er in het hart van de woning een hydraulische lift die tot aan de woonetage op de vijfde laag leidt.

Aanvankelijke plannen om deze kavel te benutten voor een pand met meer appartementen liepen dood. Dat is maar goed ook, vindt Mees. Dan was te veel ruimte opgeslokt door een gemeenschappelijk trappenhuis, afzonderlijke ontsluitingen en voorzieningen. Bovendien belemmert de grotendeels blinde achtermuur de ontwerpvrijheid. Met een breedte van vier meter - die overigens door het licht en de lichte muren niet smal lijkt - heeft een architect nu eenmaal minder armslag.

Een standaard huis is het niet, benadrukt Mees. Het is ook niet hét recept voor 'moeilijke gaten' in de stad. Alles moest speciaal op maat worden gelast en geplaatst. Om één royale ruimte over de hele lengte te krijgen, liet Mees het lifthuis eindigen in de keuken. De uitsparing die boven een schacht nodig is, dekte hij af met een plateau, dat toevallig op dezelfde hoogte ligt als het aanrechtblad.

Hoe het verhaal nu verdergaat, hangt van de bewoners af. Mees is daar tamelijk laconiek over. 'Ik zie het huis als een boekenkast. Ik maak het kader, de kast, vervolgens kan ieder ander zijn eigen boek erin rangschikken. Die geven vervolgens hun sfeer aan het ritme van de kast.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden