Theater Sign of the times

Een minister, acteurs en Lange Frans in de schouwburg op zoek naar 'onze' identiteit

Sign of the Times IV in Stadsschouwburg Amsterdam Beeld Anna van Kooij

Het begint – vrij spectaculair – met rapper Childish Gambino. De even opzwepende als gruwelijke videoclip van This is America knalt de zaal in en choqueert en ontregelt het publiek in de Amsterdamse Stadsschouwburg. Tussendoor leest acteur Majd Mardo een tekst voor van Ta-Nehisi Coates over racisme en zwart bewustzijn. Daarna maait Glover op het scherm een zwart kerkkoor neer met zijn machinegeweer.

Identiteit was het onderwerp van Sign of the times, waarbij debatcentrum De Balie en Toneelgroep Amsterdam samen prangende actuele kwesties agenderen. De editie van zaterdag werd ingeleid door de Amerikaanse politicoloog Mark Lilla en bestond voorts uit een ‘collagevoorstelling’, waarbij twaalf acteurs van Toneelgroep Amsterdam in regie van Ivo van Hove thematisch relevante teksten voordroegen. Opvallend: minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur maakte er haar opwachting als ‘actrice’.

Regisseur en acteurs wandelden als het ware door het wereldrepertoire, op zoek naar teksten die nieuw licht zouden kunnen werpen op het identiteitsvraagstuk. Dat bracht ze van het pijnlijke antisemitisme in Shakespeare’s De koopman van Venetië (1597) naar de wanhoop van Nederlandse kolonisten in Nederlands-Indië in Couperus’ Stille Kracht (1900). Van Hitler’s Mein Kampf naar een interviewfragment met de Afro-Amerikaanse schrijver James Baldwin. Steeds gaat het over ‘wij’ en ‘zij’, vanuit wisselend perspectief. Sterk was een nagespeeld debat tussen Femke Halsema en Thierry Baudet, waarbij de eerste identiteitsdenken ziet als noodzakelijk emancipatoir hulpmiddel voor minderheden, en de tweede het hanteert als instrument tot uitsluiting.

IJzingwekkend was de montage van de beroemde speech van Martin Luther King en een toespraak van Geert Wilders. Waar King droomt van een toekomst waarin zwarte en witte kinderen samen spelen, fantaseert Wilders hardop over een homogeen wit land; ‘ons’ land. Hoor je niet bij die ‘ons’, dan kun je vertrekken. Van Hove liet Wilders’ tekst terecht voorlezen door acteur Achraf Koutet, geboren in Enschede als zoon van Marokkaanse ouders. Zou hij soms niet bij die ‘ons’ behoren?

Nationaal bewustzijn

Wat behelst de ‘Europese’ identiteit? En wat de Nederlandse? Is dat het Wilhelmus, dat Jim de Groot kwam zingen? Of het Plakkaat van Verlatinghe uit 1581 waarmee de Nederlanden zich onafhankelijk verklaarden van de Spaanse koning Filips II? Van Engelshoven droeg er verdienstelijk passages uit voor. Indrukwekkend om te horen, en meteen ook een pijnlijke confrontatie met het ons stuitende gebrek aan historisch bewustzijn.

Mark Lilla wees al op de spanning tussen het verlangen naar vrijheid, en naar ergens bij horen. In Europa heeft de vrijheid gewonnen, maar we missen een gevoel van eenheid. Een beetje nationaal bewustzijn is wenselijk, stelt Lilla, om te voorkomen dat het onderwerp gekaapt wordt door enge ultranationalisten.

Het slotwoord was verrassend voor rapper Lange Frans, die in het nummer Het Land Van een hartverwarmend ‘inclusief’ idee van nationale identiteit wist te verwoorden. Jammer wel dat dat nummer alweer stamt uit 2005.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden