Boekrecensie De Schilder die de vrouw verslindt

Een middernachtelijk verblijf tussen wonderschoon naakt van Picasso’s hand ★★★☆☆

De Algerijnse schrijver Kamel Daoud mocht een nacht doorbrengen tussen de naakten in het Musée Picasso. Zijn essay over dat bezoek is verwarrend, in vele opzichten. 

Beeld Olivier Heiligers

Je zal maar door je uitgeverij worden uitgenodigd om in willekeurig welk museum in Parijs de nacht door te brengen. En dat je er dan voor kiest om voor een uur of twaalf (met bewaker) te worden opgesloten in het fameuze Musée Picasso, waar de belangrijkste collectie van de Spaans-Franse meester is ondergebracht. En waar, ook dat nog, precies op dat moment de tentoonstelling 1932: Année érotique te zien is, met tientallen naaktschilderijen van Pablo Picasso.

Het overkwam de Algerijnse schrijver en intellectueel Kamel Daoud. Over zijn middernachtelijk verblijf tussen de schaamteloos rondborstige en anderszins ontblote dames in verf schreef hij het ‘essay’ De schilder die de vrouw verslindt.

De vrouw uit de titel was Marie-Thérèse Walter, die Picasso vijf jaar eerder tegen het lijf was gelopen op een koude januaridag, vlak bij Galeries Lafayette. De schilder werd ter plekke verliefd op de toen 18-jarige blondine met stevige kaaklijn en nodigde haar meteen uit om model te zitten; in Picasso-jargon een synoniem voor met hem naar bed gaan.

Bij het lezen vraag je je af hoe de ‘dolende Arabier’ Kamel Daoud, ‘afkomstig uit streken waar het vlees rauw is’, naar al deze vierkante meters geschilderde blootheid zal kijken.

Kamel Daoud: De schilder die de vrouw verslindt. Beeld Ambo Anthos

In het verleden toonde Daoud (49) zich een pleitbezorger van vrouwenrechten en de onafhankelijke rol die vrouwen in de Arabische wereld zouden moeten spelen. Religie is een privézaak, aldus de schrijver, en geen collectieve aangelegenheid – een stellingname die hem een fatwa opleverde. Ook liet hij weten dat moslimmannen een absurd, verziekt beeld van vrouwen hebben.

Toch is het in zijn Picasso-essay op zijn minst verwarrend wat hij over blote vrouwen zegt: hoe je ze moet verslinden, als een jager op zoek naar zijn prooi. Soms maakt hij zelfs Bill Cosby-achtige opmerkingen over hoe je vrouwen moet ‘immobiliseren’, dat je ze bloemen moet geven om ze stil te krijgen en parfum ‘om haar waakzaamheid te doen verslappen’.

Welke vrouwenverslinder/-hater is hier aan het woord, denk je bij het lezen van zoiets. Kan het zijn dat Daoud zelf ook een verwrongen vrouwbeeld heeft, omdat hij ‘pas’ tegen zijn 25ste voor het eerst een geheel naakte vrouw zag, en zich daarvoor moest behelpen met een spaarzame borst of bil? Of heeft hij zich iets te veel geïdentificeerd met de schilderende stormram Picasso, van wie bekend was dat hij de ene vrouw voor de andere inwisselde – die allemaal voor hem moesten ‘poseren’?

Doorzettingsvermogen vereist

Om Daouds gedachtengang te kunnen volgen, is wat doorzettingsvermogen vereist. Zijn stijl is zowel lyrisch-poëtisch als Frans-intellectueel, met veel uitweidingen en overpeinzingen waarbij je steeds hoopt dat de schrijver tijdens zijn impressionistische zoektocht de rode draad van zijn verhaal terugvindt, welke rode draad dat ook mag zijn.

Dat is spijtig. Want hoe omslachtig Daoud ook formuleert, de thema’s die hij aanroert zijn wel thema’s die in het middelpunt van de actualiteit staan: wat zijn de culturele verschillen tussen het Westen en het mediterrane; hoe kijkt een ‘Arabier’ aan tegen de overvloedige hoeveelheid vrouwelijk naakt in de westerse media; welke rol speelt de islamitische religie daarbij; hoe liggen de machtsverhoudingen tussen culturen als het gaat om Het Naakt? Ook interessant: zou een jihadist de naaktschilderijen van Picasso niet kapot moeten snijden? Of: hoe nutteloos zijn musea in een nomadische cultuur?

Om een en ander te verduidelijken, gebruikt Daoud enkele vergelijkingen. Zo bedenkt hij de figuur van Abdullah, ‘de Slaaf van God’, een soort alter ego dat Daouds streng islamitische roots vertegenwoordigt; met regelmaat verwijst hij naar de hoofdpersonen uit de bestseller van Daniel Defoe: de witte Robinson Crusoe en zijn zwarte metgezel Vrijdag. Ze maken het boek rijker, maar niet direct begrijpelijker.

Kamel Daoud: De schilder die de vrouw verslindt – Over de vrouw, het naakt en verlangen

Ambo Anthos; 183 pagina’s; € 18,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden