boeken de ontembare

Een Mexicaanse roman met de drang om je de werkelijkheid van binnen en van buiten te laten beleven

De Mexicaan Guillermo Arriaga heeft zijn spannende, veelstemmige roman doorspekt met mythen en legenden uit de hele wereld. In het slotdeel gaat het mis.

Beeld Typex

Zo’n vijftig jaar geleden zetten schrijvers als Gabriel García Márquez, Julio Cortázar, Carlos Fuentes en Mario Vargas Llosa de Latijns-Amerikaanse literatuur op de wereldkaart met tomeloos ambitieuze romans die nergens uit de bocht vlogen. Op magistrale wijze lieten ze iets zien wat nog niet met zoveel allure was vertoond: dat complexe romanvormen een meeslepend verhaal niet in de weg hoefden te staan; dat je in een roman zowel in de diepste spelonken van het menselijk bewustzijn kon dwalen als midden in het dampende leven kon staan.

De ontembare van de Mexicaanse auteur Guillermo Arriaga (1958) heeft diezelfde drang om je de werkelijkheid van binnen en van buiten te laten beleven. Dat gebeurt voornamelijk via Juan Guillermo Valdés, een adolescent wiens leven overhoop wordt gehaald door de gruwelijke dood van zijn oudere broer Carlos, een geboren ondernemer. Hij verdiende een aardige duit met de verkoop van de huiden van de chinchilla’s die hij midden in Mexico-Stad op de daken van en rond hun huis fokte. Maar dat was kruimelwerk vergeleken met het geld dat hij ging verdienen toen hij lsd en morfine op de lokale markt introduceerde.

Geheel tegen de mores in weigerde Carlos smeergeld te betalen aan de plaatselijke politiebaas. Die trots en overmoed worden hem fataal wanneer niet alleen de politie maar ook een groepje ultraconservatieve ‘godsgestoorden’ (een mooie vondst van de vertalers) het op hem hebben voorzien. Ze laten hem een langzame dood sterven in een watertank. Zijn ouders komen het verdriet niet te boven en rijden een paar jaar later een ravijn in. Als kort daarna ook Juan Guillermo’s grootmoeder overlijdt, staat de 17-jarige jongen er alleen voor.

Juan Guillermo heeft veel te vertellen en dat doet hij met volle teugen: over de handeltjes van zijn broer, over de activiteiten van de ‘godsgestoorden’, over de ex van zijn broer met wie hij na diens dood een relatie krijgt, over de circusdompteur die zich over hem ontfermt, over de wolf die hij in huis haalt, over zijn wraakplannen, over zijn pogingen om over de banktegoeden van zijn broer te kunnen beschikken.

Arriaga dient deze thema’s in alternerende verhaallijnen op. Daarnaast doorspekt hij het verhaal van de Mexicaanse wees met mythen en legendes uit alle delen van de wereld, met citaten, met gedichten en nog veel meer. Ook de titels van de hoofdstukken suggereren dat Arriaga zijn roman ver boven het anekdotische wil uittillen en een universele of zelfs mythische dimensie wil geven: ‘Bloed’, ‘Maan’, ‘Vochtigheid’, ‘Regen’, enzovoort. Het laatste belangrijke element van De ontembare wijst eveneens in die richting: als een lint loopt door bijna het hele boek het verhaal van de barre tocht van een Inuit die, gedreven door een oerinstinct, in het ijskoude noordwesten van Canada maandenlang op een wolf jaagt.

Het is een waagstuk, al die verschillende bestanddelen in één roman. Maar Arriaga had als scenarioschrijver van superieure films als 21 Grams en Amores perros al zijn meesterschap in de ars combinatoria laten zien en houdt de vaart er goed in. Tot pakweg een pagina of honderd voor het einde. Vanaf dat moment lekken de spanning en de veelstemmigheid in rap tempo weg en verandert De ontembare in een zouteloos, met clichés geplaveid verhaal. Je zou bijna denken dat een andere schrijver de pen heeft overgenomen.

De averij begint wanneer Juan Guillermo samen met zijn vriendin en met de dompteur naar het noordwesten van Canada reist. Daar wil hij de door hem geadopteerde wolf vrijlaten, die familie blijkt te zijn van de wolf waar de Inuit maandenlang op joeg. De tocht door de Verenigde Staten is geen feest voor de lezer (‘De landschappen waren gevarieerd: de woestijnachtige vlakten van Texas, de glooiende heuvels van Oklahoma, de wilde stroming van de bruine Mississippi’) en ook de barre tocht door Canada valt niet mee (Juan Guillermo komt tot het besef dat hij zijn doden ‘moet laten gaan’). Maar de grootste domper moet dan nog komen. Wanneer Juan Guillermo ten slotte de wolf vrijlaat is hij ‘klaar (…) om de toekomst tegemoet te gaan. Om eindelijk weer te leven.’ Het zijn de laatste woorden van de roman. Killing, dit zingevingsproza.

Guillermo Arriaga: De ontembare

Uit het Spaans vertaald door Eugenie Schoolderman en Peter Valkenet.

Atlas Contact; 829 pagina’s; € 24,99. Drie sterren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden