Een meester in het 'ordenen der dingen'

Monografie van getalenteerde ontwerper Wim Crouwel

De vormgever Wim Crouwel werd gewaardeerd, verguisd (en nu weer geherwaardeerd) om de strenge principes die hij hanteert. In haar monografie morrelt Frederike Huygen aan dat beeld. Kijk goed: hij werkte veel expressiever, veel poëtischer dan hij zelf zei.

Foto -

Vandaag is de toekomst vooral een zorgwekkende aangelegenheid, maar er zijn jaren geweest dat hij louter zonnig was en vol belofte. Na de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld toen getalenteerde ontwerpers als Wim Crouwel, Friso Kramer, Benno Premsela en fotograaf Paul Huf aan de poort rammelden: er heerste een ongebreideld vooruitgangsgeloof.

De kunsthistorica Frederike Huygen schetst in haar monografie Wim Crouwel, modernist een scherp beeld van het optimisme in de jaren vijftig en zestig. Althans, bij ontwerpers en kunstenaars. Het waren mannen die over de grens keken. Mannen die het provinciale Nederland uit zijn naoorlogse dommel wakker kusten. Grafisch vormgever Wim Crouwel (1928) was een van de gangmakers.

Neem de door hem ontworpen tentoonstellingsstand voor IBM uit 1962. Alles in deze opstelling is cirkelvormig. Een toonbeeld van ordening, vorm en moderniteit. Alles neergezet met een groot ruimtelijk gevoel. 'Design', zou Crouwel later zeggen, 'is het ordenen der dingen. Dat is de beste definitie.'

Foto -

Strengheid

Crouwel - een van de oprichters van het fameuze ontwerpbureau Total Design - is een man van grote en strenge reputatie, een reputatie die later in zijn leven tegen hem ging werken. Groot, omdat hij ontwerpers een visie en een stem gaf in het maatschappelijk debat. Streng, omdat de vormgeving van zijn affiches en brochures berustte op een vaste ordening, een grid. Dat grid vulde hij meestal met schreefloze - kale - letters. Daaraan hield hij vast, ook toen zijn stijl onder vuur kwam te liggen.

Toch is de strengheid van Crouwel niet een zuiver beeld, schrijft Huygen. Het verrassende nieuwe inzicht in deze monografie - de tweede die ze over Crouwel schrijft - is dat zij de ontwerper intuïtiever voorstelt dan hij zelf ooit heeft gedaan. Er zit discrepantie tussen wat hij zei en wat hij maakte. Wie goed kijkt naar zijn werk - vooral de vele affiches voor het Stedelijk Museum - ziet werk 'vol poëzie, expressie en kunst, hoewel hij dat in zijn theorieën allemaal verwierp'.

Dat had nog niet eerder iemand over Crouwel geschreven.

Foto -

De nieuwe lelijkheid

Dat deze tweede monografie in het Engels verschijnt, zegt wat over de herwaardering van Crouwel. Vooral Britten - die hem liefkozend Mr Gridnik noemen - bewonderen hem mateloos. Hij kreeg in 2011 een prestigieus overzicht in het Londense Design Museum.

Het kan verkeren. In 1979 werd Crouwel in Vrij Nederland weggezet als de vader van 'de nieuwe lelijkheid'. Hij was toen op het toppunt van zijn roem. Zijn bureau Total Design was overal. In bedrijfslogo's, het telefoonboek, postzegels en op straat hingen de posters van het Stedelijk Museum: afzender Wim Crouwel.

Met zijn stijlvastheid miste Crouwel het besef dat zijn strenge modernisme niet het perspectief bood dat bij de losse jaren zeventig en tachtig hoorde. Design werd intuïtiever, banaler en het democratiseerde, zoals de hele maatschappij. Crouwel bewoog niet mee en werd bijna vanzelf een reactionair.

Maar inmiddels koketteert een jonge generatie ontwerpers onbekommerd met hem. Het belang van Crouwel is onomstreden. Dit uitstekend geschreven en vormgegeven boek - met veel kostelijk beeld uit de Nederlandse designhistorie - is de terechte bekroning van die status.

Foto -
Foto -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.