Een masterclass dirigeren door de chef-dirigent van het Concertgebouworkest

O, wat is dirigeren moeilijk, blijkt maar weer tijdens de masterclass van Daniele Gatti. De chef-dirigent van het Concertgebouworkest gaf woensdag les aan vier deelnemers.

Jiri Rozen en Daniele Gatti in de masterclas dirigeren.Beeld Mladen Pikulic

Daniele Gatti, chef-dirigent van het Koninklijk Concertgebouworkest, gaat achter Valentina Peleggi staan. Hij pakt de hand vast waarmee de Italiaanse haar baton vasthoudt. De maestro wil even laten voelen hoe dat werkt, minimalistisch dirigeren. 'Merk je? Als je die toonladder in de violen hier lanceert, hoef je een paar seconden niet te bewegen. Tegen de tijd dat ze boven zijn, vang je ze gewoon weer op.'

Het is een van de tips die Gatti (55) woensdagochtend uitstrooit over de vier deelnemers aan zijn masterclass. Gatti's voorganger Mariss Jansons begon met de traditie in 2012; de Rus Valeri Gergiev kwam in 2015 langs. Nu zitten Gatti en zijn orkest drie dagen klaar voor praktijkadvies aan de jongste generatie zwaaiers.

De Grote Zaal van het Concertgebouw mag dan leeg zijn, met het orkest op het podium en het publiek in de oplopende stoelenrijen erachter, ontstaat een knus amfitheater. Dankzij microfoons valt zelfs het kleinste ademstootje van de hoofdpersonen te horen. Desgewenst ook thuis via een livestream.

Tekst gaat verder na de foto.

Inauguratie Daniele Gatti als chef-dirigent Concertgebouworkest.Beeld ANP

O, wat is dirigeren moeilijk. Dit mag van de vriendelijke mentor Gatti allemaal niet: te veel bewegen, te groot bewegen, wazig bewegen. Met twee handen tegenstrijdige signalen geven. Te veel praten. 'En veer niet constant door je knieën. Aan het eind van een Mahlersymfonie ben je gesloopt.'

Na een opgewekt 'Guten Morgen!' zet de Rus Sergej Neller (1983) zijn meest geïnspireerde gezicht op. Hij duikt meteen maar in de details van Mozarts 40ste symfonie. Ho ho, zegt Gatti, 'Hoofdzaken eerst. Welk karakter hoor je in deze muziek?'

Leerzaam wordt ook de les voor Valentina Peleggi (1983). In lange zinnen legt ze uit dat ze meer lucht wil tussen de noten, omdat Mozart de accenten... 'Niet doen!', zegt Gatti. 'Gebruik je handen, laat het zien!'

Voor kandidaat nummer drie, de Pool Dawid Runtz (1992), heeft de chef de beste les: dirigeer niet meer dan nodig is. Met één hand in de zij doet de maestro het voor. Gebaartje hier, slagje daar, knipoog naar de cello's, zie je wel dat het vanzelf gaat?

Inmiddels zijn de mouwen van zijn witlinnen overhemd opgestroopt. Runtz krijgt nog een tip voor het aangeven van de opmaat, het lastige moment dat een honderdkoppig orkest vanuit stilte begint. 'Adem', zegt Gatti. 'Tempo, sfeer, karakter: met je inademing laat je het horen.'

De omgang met Jiri Rozen (1991) krijgt collegiale trekjes. De linkshandige Tsjech plaatst het derde deel van Mahlers Vierde symfonie op de lessenaars. Op zijn slagtechniek en muzikaliteit heeft Gatti weinig aan te merken. Dus legt hij de lat hoger. Hoe bereiken we magie in deze lome orkestrale golfslag?

'Met vaagheid. Maak je bewegingen onhelder. Houd het spannend, ook voor de musici. De gok kan verkeerd uitpakken, maar als het lukt zit je in de zevende hemel.' Rozen geeft een opmaat, het orkest zweeft en terwijl het zich langs een verraderlijke tempowisseling laat leiden, heeft Gatti een onderonsje met de violisten aan de eerste lessenaar. 'Goed hè...!'

De masterclass dirigeren door Daniele Gatti wordt op 29 en 30/6 vanaf 10.00 uur live gestreamd op concertgebouworkest.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden