theater festival oerol

Een Mars-enclave en de teloorgang van het zeemansleven: Oerol is vol duistere toekomstvisioenen

Technostalgia, door Ulrike Quade Company en Strijbos & Van Rijswijk. Beeld Ben van Duin

Op het theaterfestival is onder meer een post-apocalyptische geluidswandeling te beleven.

Tips op Oerol

De ontroerendste geluidswandeling
One Million people and me, een aangrijpende bewerking van de autobiografische romans Suicide en Autoportrait van fotograaf Edouard Levé. Ieder zinnetje dat Veerle Van Overloop in je koptelefoon fluistert wil je bewaren, als reddingsboei bij een onbegrijpelijke daad als zelfdoding. We lopen door bos, duin en West-Terschelling en stappen zomaar langs een vermorzeld kikkertje. We fietsen niet alleen op Oerol, we wandelen en huilen er ook wat af.

De Ilias van Orkater en De Nieuwkomers. Beeld Ben van Duin

Het mooiste scènebeeld op locatie
Vier Griekse krijgsmannen in blauw harnas op de rand van een duinkuil, met rechts de Noordzee en links een slagveld van blauwe paaltjes (lees: gesneuvelde soldaten). Orkater en De Nieuwskomers spelen een jongensachtige bewerking van een gedeelte uit De Ilias, vol grofgebekte corpshumor, vernedering en machtsmisbruik. Volgens de overlevering waren de Grieken ook luidruchtige barbaren tegenover de belegerde Trojanen. Hier, aan de rand van Nederland, verschijnt een roze Helena in wapperend tule, een elegante travestierol van Jesse Mensah.

Shake Shake Shake van De Dansers. Beeld Nichon Glerum

Het energiekste dansconcert
Shake Shake Shake van De Dansers, waarvan hieronder een fragment is te zien. In een oostelijk gelegen zandafgraving gaan drie musicerende dansers en drie dansende muzikanten er op volle kracht tegenaan. Ze zingen, drummen, tokkelen, springen en rollen de woede eruit over altijd maar meer en beter te moeten presteren. Een voorstelling als antidepressivum: de top is niet altijd beter dan de bodem.

De doorgedraaidste performer
Vincent van der Vlak in Immens als ‘im-mens’ Frits, een alter ego van Friedrich Nietzsche. Maniakaal spuugt hij absurdistische en nihilistische teksten eruit (tekst: Casper Vanderputte) en draaft horendol rondjes tot hij bijna de nieuwe Messias wordt. Dat gaat volledig in tegen zijn mensbeeld waarin geen enkele waarheid mag worden omhelsd. Immens van Theater Utrecht duurt veel te lang, maar is wel een staaltje krachtig acteerwerk.

De wrijving tussen de oude en nieuwe wereld duikt tijdens Oerol 2019 regelmatig op

‘Wat hier kan ademhalen, is geen echt mens. Wat hier kan vliegen, is geen echte meeuw. Wat hier kan stromen, is geen echte zee.’ We staan hoog op een duin, zien de Noordzee en horen Sirenes zingen vanuit omringend helmgras. ‘Niemand heeft het gered’, zegt de stem van acteur Rick Paul van Mulligen door onze koptelefoon. We hebben zojuist een indringende science­fictionroute afgelegd door het duinlandschap bij Hoorn, op Terschelling. Voor Technostalgia, in première op ­festival Oerol, toverden theatermaker Ulrike Quade en componistenduo Strijbos & Van Rijswijk het landschap met subtiele ingrepen om tot een ­enclave op Mars. Die is wel reeds aangetast door straling. We zien dwalende schimmen in ruimtepakken. We horen hoe tragisch het een vader en zoon is vergaan, een stel, een baby. We worden het gebied ingezogen door het monumentale klankdecor van Strijbos & Van Rijswijk.

Technostalgia van Ulrike Quade Company en Strijbos & Van Rijswijk. Beeld Ben van Duin

Het bleek niet zo’n goed idee, die ontsnapping naar Mars. We wisten niet hoe de schoonheid van de imperfecte mens na te bouwen. We hadden beter een nieuwe levensvorm kunnen bedenken. Nu wacht weer een catastrofe: na de Aarde is ook Mars naar de haaien.

Welkom op de 38ste editie van festival Oerol, waar dit jaar opvallend veel theatermakers hun (wan)hoop over de toekomst centraal stellen. Zoals in Technostalgia, een knap gemaakte geluidswandeling die de sfeer ademt van de zieke toekomst uit Netflix-serie Black Mirror.

Ook De Futuristen van Het Nieuw Utrechts Toneel onderzoeken de wereld van morgen, met theatrale debatten en speelse improvisaties. Wetenschappers, kunstenaars, theatermakers, toeschouwers, iedereen die zich verzamelt in de ronde rode tent mag meedenken over hoe nieuwe uitvindingen – kwantumcomputers en dna-modificatie – niet alleen de wetenschap op zijn kop zetten, maar ook onze toekomst, gezondheid, creativiteit, kunst en denken, zoals .

De wrijving tussen de oude en nieuwe wereld duikt tijdens Oerol 2019 regelmatig op, bijvoorbeeld bij Lost Tango, een jubileumvoorstelling van Via Berlin (10 jaar op Oerol), gemaakt met het Ragazze Quartet, het tangotrio van Carel Kraayenhof en Orkater. De muzikale familie rond Papa Tango (Carel Kraayenhof) probeert hun cruiseschip De Esperanza met de moed der wanhoop zeewaardig te houden. Voor oudste dochter Clara voelt iedere dag als beschimmelde dweil, maar ze durft haar zieke vader, blinde zus en trouwe medewerkers niet in de steek te laten, om haar gouden stemgeluid te volgen - een fraaie rol van Meral Polat. 

Haar wereldse zus Anna (Dagmar Slagmolen) duikt op: hakken, mobieltje, koffers, plus een verraderlijk aantrekkelijk overname-aanbod uit Amerika. Spel, zang, dans en muziek (nieuwe & oude tango) smelten stijlvol samen tot warmbloedige voorstelling. Met weergaloos slotlied van Polat, en zinnetjes die beklijven: ‘De tango is een schipbreuk van de tijd’. Hieronder is een fragment te zien.

Soms lijdt ook een voorstelling op Oerol schipbreuk: Wij, de Verdronkenen, een samenwerking van het Vlaamse theatergezelschap Walpurgis, de rauwe ketelmuzikanten van BOT en het Iraans-Vlaamse Kloppend Hert, maakt de verwachtingen niet waar en bestaat slechts uit een reeks in elkaar gefabriekte spelerstableaus op mobiele vlonders. Wat betekent het een goede kapitein te zijn? Gaat lading voor drenkeling? Stoomboot voor zeilschip? Toekomst voor verleden? De chaotische bewerking van de gelijknamige roman van de Deense schrijver Carsten Jensen strandt in goede bedoelingen, matige zang en zwalkende regie.

Wij, de Verdronkenen van Walpurgis, BOT en Kloppend Hert. Beeld Nichon Glerum

Trend op Oerol 2019: poncho’s voor publiek

Denk je aan poncho’s op Oerol, dan vooral aan die doorzichtige regencapejes die bij voorstellingen worden uitgedeeld tijdens onbarmhartige stortbuien. Dit jaar echter krijgt publiek ook bij stralende zon opvallend vaak bedekking uitgereikt. Poncho’s als artistiek onderdeel van de performance, dat lijkt een trend deze 38ste editie.

Bij maar liefst drie voorstellingen wordt de toeschouwer bij aanvang in een mantel gestoken. De vier mannen van muziektheatercollectief Lars Doberman, onder de vlag van Orkater, bombarderen ons tijdens een ritualistische boswandeling tot rattenvangers. In De ratten, de ritten en het ritme krijgen we rafelige lappen om en volgen de lokroep van trompettist Mattias Van de Vijver. Samen lokken we de knaagdieren weg (lees: de honger naar kennis) waarvan wordt gezegd dat ze het hebben gemunt op ons brein. Door die mantel doen we een stuk makkelijker mee met dit ritmische, vage oerritueel.

Betoverend mooi zijn de capes van zilver lamé die we krijgen bij aanvang van Firebird, een lichtsymfonie van muziektheatercollectief Touki Delphine en scenograaf Theun Mosk. Als een stoet vuurvliegjes, die het volle maanlicht weerkaatst, lopen we rond middernacht rond het duinmeertje van Hee om neer te strijken bij een magisch lichtspel van 691 autolampen (rode reflectoren, gele achterlichten en witte koplampen). Deze elektronische bewerking van Igor Stravinsky’s tweede Vuurvogelsuite knettert uit de boxen. Onderwijl schiet op een groots mozaïek van autolampen een flitsend lichtspel voorbij. Alsof God aan het gamen is op ‘glas-in-lood-ramen’ van de autosloop. Wij wachten op een heuvel tot een ufo ons ontvoert naar een nieuwe tijd – we zijn er op gekleed.

Ook bij het hilarische Party Dialogues van Theater Artemis (regie: Liesbeth Swings) versterken roomwitte capes het groepsgevoel, zoals je in het filmpje hieronder kunt zien. Zeven kleurrijke sjamanen lokken ons een witte dansvloer op. ‘Unity’ danst in kapitalen over onze witte capes. We voelen voor even weer waarom je energie krijgt van het opgaan in een feestende massa.

Firebird, een lichtsymfonie van Touki Delphine & Theun Mosk. Beeld Nichon Glerum
Firebird, een lichtsymfonie van Touki Delphine & Theun Mosk. Beeld Nichon Glerum

Beren op de weg

Een bruine kiekendief strooide roet in het eten van de voorstelling Technostalgia. De fictieve mensenkolonie op Mars moest een week voor de première wijken voor zijn broedsel. Met allerlei ingewikkelde gevolgen voor de GPS-gestuurde geluidswandeling, waarbij gebruik wordt gemaakt van iPads en de speciaal ontwikkelde app Walk with me. En toen sloeg ook nog Apple toe, door een update liep de app continu vast. De makers Strijbos & Van Rijswijk ontdekten samen met softwarefabrikant Elephant Candy wereldwijd als eerste een fout in de update, die Apple zelf nog niet had gezien. Het werd net op tijd verholpen. En dat in de duinen van Terschelling.

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden