Boeken Achterplat

Een maagdelijke achterkant is chic, maar er is een spelbreker

Achterkanten zijn bijgedachten. Ook die van boeken. Maar niet allemaal. De Volkskrant zoekt de uitzonderingen. Zoals deze (vrijwel) lege exemplaren.

Afgebeeld, boven van links af: Dirk Kroon (red.): Nooit zag ik Awater zo van nabij (Bzztôh, 1981) Jan Blokker: Bij dag en ontij (A.W. Bruna, 1952) J. Anker Larsen: De steen der wijzen (Elsevier, 1936) midden, van links af: H. Marsman: Verzameld werk (Querido, 1963) E. du Perron: Cahiers van een lezer (Stols, 1946) F. Bordewijk: Verzamelde verhalen (Nijgh & Van Ditmar, 1985) onder, van links af: Herman van den Bergh: Verzamelde gedichten (Querido, 1979) Hendrik de Vries: Gedichten (Van Oorschot, 1962) Francisco de Quevedo: Dromen (Ambo, 1992; met barcode) Beeld Chris Rovroy

Wat leeg is, vraagt om invulling – kijk maar naar de mudjevolle wereld om ons heen. Evengoed: wie wil, gooit de kont tegen de krib en kan de leegte de leegte laten. Oosterse meesters weten dat, maar ook uitgevers gaan soms tegen de stroom in. Dan mag een achterkant blanco blijven. Geen aanprijzende synopsis, geen pasfoto van de auteur met pijp of poes, geen pluimstrijkende citaten uit de pers.

Maagdelijke achterkanten zie je vooral bij gebonden uitgaven, als de band of stofomslag niet wordt benut om het boek te recommanderen. Dat staat chic, maar er is een spelbreker: de barcode. Een strook verticale strepen die elke titel in het traject tussen uitgever en klant elektronisch traceerbaar maakt. Sinds enige decennia is die codering verplicht, met voorgeschreven afmetingen, ‘bij voorkeur rechtsonder op de achterkant’, aldus de in het boekenvak gehanteerde BarCodewijzer.

Niet iedereen is er blij mee. ‘Het is gewoon een lelijk ding’, zegt omslagontwerper Nanja Toebak, ‘helemaal als de achterkant verder leeg moet blijven. Er zijn wel alternatieven. De barcode kan op een sticker die je kunt verwijderen. Een buikbandje kan ook. Of je kunt het boek sealen in plastic en daar de code op afdrukken. Maar dat zijn extra kosten waar niet elke uitgever zin in heeft.’

Een onbedrukte achterkant heeft een artistiek extra: met de jaren verschiet die van kleur, als een papieren memento mori. Een verzameling van 52 verschoten achterkanten had jarenlang een ereplaats in de directiekamer van de Rietveld Academie in Amsterdam. De assemblage van de studenten Laurenz Brunner en Marianne Vierø verhuist binnenkort naar een nieuwe locatie, maar één ding staat vast: onder invloed van het zonlicht zullen de kaften verder vervagen.

Ook de Zweedse kunstenaar David Svensson heeft oog voor de papieren vergankelijkheid. In 2010 publiceerde hij het boek Mot mitten och försvinnandet, een bloemlezing van oude, in alle gradaties verschoten schutbladen en omslagen. Citaat: ‘De blanco pagina is in wezen niet blanco. De drager van het verhaal vertelt ook een verhaal. En het verhaal kent geen einde. Geworteld in het verleden gaat het voorwaarts, louter belofte.’ Vrij vertaald spreekt Mot mitten och försvinnandet boekdelen: ‘Halverwege hier en het verdwijnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden