Media inChina

Een lesje in zelfcensuur voor Hongkong

Waarover hebben de media in China het? Over de vreemde toestand waartoe een voorgenomen optreden van schrijver Ma Jian in Hongkong leidt, merkt onze correspondent Marije Vlaskamp.

Marije Vlaskamp
null Beeld
Beeld

Hongkong leert iets nieuws: zelfcensuur. En dat leerproces zit op dit moment in een stroomversnelling. Vorige week werd een dissidente schrijver even geweerd uit een cultureel centrum en mocht een Britse journalist de stad niet in reizen. Daarvoor was een tentoonstelling van een politieke cartoonist ook al afgelast.

Een briljant inzicht over zelfcensuur Chinese stijl komt van de Amerikaanse China-kenner Perry Link, die de autoriteit van de Chinese staat vergelijkt met een ‘python in een kroonluchter’. Iedereen weet dat de slang daar hangt en dat hij zich elk moment naar beneden kan laten vallen om zijn slachtoffer te wurgen. ‘Normaal beweegt de grote slang niet. Dat hoeft hij niet. Hij hoeft ook niet duidelijk te zijn over zijn verboden. Zijn voortdurende stille boodschap is: ‘je neemt zelf je beslissingen’, waarna iedereen in zijn schaduw grote of kleine aanpassingen doet.’

Dat moet bovendien ‘natuurlijk’, dus zonder rumoer. Voorzichtig doen, verstandig zijn: in de Volksrepubliek is het vanzelfsprekend maar in Hongkong, dat op papier meer vrijheden heeft dan op het vasteland, gaat het met frictie gepaard. De mensen in Hongkong zien de schaduw van de slang wel, maar ze zijn nog niet bedreven in de kunst zich stilletjes naar de rode lijnen te voegen.

Persona non grata

Vandaar de ophef rond Ma Jian, die wegens kritische politieke literatuur persona non grata is in de Volksrepubliek. Hij zou komen praten over zijn nieuwe, als ‘vlijmscherp’ omschreven boek, De Chinese Droom, maar het Tai Kwun Centrum voor Erfgoed en Kunst weigerde plotseling als ‘podium voor de promotie van politieke ideeën’ te fungeren. De Jockey Club, de eigenaar van het Centrum, zou onder druk zijn gezet.

null Beeld
Beeld

Dat wordt in Hongkong steeds gewoner. Deze zomer kreeg de buitenlandse persvereniging al problemen wegens een bijeenkomst waar een onafhankelijkheidsactivist sprak. De correspondent die de lezing presenteerde werd zonder opgaaf van reden een nieuw werkvisum geweigerd. Zelfs voor een privébezoek mag hij Hongkong niet meer binnen. Wie nog dacht dat Hongkong speciale vrijheden had, was tot op het bot geschokt.

Daarna kwam cartoonist Baidiucao, wiens spotprenten het eenpartijsysteem op de hak nemen. Of beter gezegd, Baidiucao kwam niet. De organisator van zijn eerste solotentoonstelling kreeg zulke ernstige bedreigingen dat die de veiligheidsrisico’s te groot vond.

Het Hongkongse bestuur zegt dan altijd dat van overheidsinmenging geen sprake is en alleen de wet wordt gehandhaafd. Dat leidt tot meer ophef, want wiens wet voert Hongkong eigenlijk uit, als diezelfde wet juist vrijheid van meningsuiting garandeert? Terwijl het cultureel centrum worstelde met de shitstorm vloog schrijver Ma Jian gewoon naar Hongkong. Desnoods zou hij zijn lezing op straat geven. Hij waarschuwde vast Britse parlementariërs: mocht hij verdwijnen, dan moesten ze hem helpen.

Onhandige draai

Toen geen ander zaaltje Ma Jian een onderkomen durfde te geven, maakte het Tai Kwun Centrum een onhandige draai: bij nader inzien was het literatuurfestival met zijn dissidente gast toch welkom.

Inmiddels was het zo’n rel dat zelfs mensen zonder interesse in literatuur of politiek wisten dat er een verboden schrijver in town was. Het evenement werd uitstekend bezocht. Iedere krant, nieuwswebsite en televisiezender pakte uit met de verbale dreunen van Ma Jian aan het adres van Beijing en het Hongkongse bestuur.

En de python? Die hangt ontspannen in zijn kroonluchter en observeert hoe Hongkong zichzelf de mond probeert te snoeren. Nee, heel natuurlijk gaat dat nog niet, maar dat leren ze vanzelf.

Marije Vlaskamp is correspondent in Beijing

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden